اين مختصر كنجايش ندارد لهذا بايد دانست كه عشق مجاز را جمعى از عرفا سبب ادراج مدارج حقيقت و صعود معارج قرب حق دانسته كويند المجاز قنطرة الحقيقه و بعضى كفتهاند العشق نار موصدة تطلع على الافئدة و برخى ديگر كويند العشق نار يقع فى القلب يحرق ما سوى المحبوب و ارسطو كويد العشق اعمى الحواس عن ادراك العيوب و اطبا كويند العشق مرض وسواسى شبيه بالمالخوليا الانسان الى نفسه بتسلّط فكرته على امتحان بعض اسود الشمائل اتى للمعشوق قد يعينه على ذالك شهوته و قد لا يعين و بنابراين مقدّمه بايد كه اكثر حدوث اين مرض در امزجهء غربان و نوجوانان و بيكاران بود بجهة بسيارى قوّة شهوة و حركت منى در بدن ايشان و محبوس و متعفّن شدن ان در مجازى و صعود بخارات ردىّ آزاد بدماغ خصوصا كه غلبهء فكر معشوق و انديشهء وصال جذب مواد و بخار بيشتر مىنمايد و در احراق و پس مىافزايد علاج اولى و اتم و اكمل وصال معشوق و مجامعت نمودن با او و الّا بعد از ان معالجهء اصوب از سفر بعيده نيست كه در ضمن ان اخبارات قبيحه بد از جانب معشوق بيان كنند و همچنين مشاكلان مرغوبه و صاحب زلفين مرغوله و اصوات حسنه را نزد او جلوه دادن و به او بيشترك نمودن و كمترك بودن و به شكارهء بازيكران چنكلى او را فريفته نمودن و امر به بسيارى جماع نمودن و غذاها و دواهاى مقلّل منى چون قهوهء تلخ و ترياك دادن و تقويت و ترطيب دماغ نمودن و او را بكارها و امورات بازداشتن و
تذكرة العلاج و رساله خواص بيخ چينى ( فارسى ) — صفحة 32
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد حسين النخعي الآشتيانى
ص٣٢