نكتهء ديگر آن است كه هنوز صدها كتاب پزشكى كهن فارسى به صورت نسخهء خطّى در گوشه و كنار كتابخانههاى ايران و جهان خاك مىخورد و واجب است همهء آنها تصحيح انتقادى شود تا مگر از گمنامهاى آن نيز درّهاى شاهوارى به دست آيد كه درّ يتيم در هر صدفى ممكن است پنهان باشد .
يكى از دانشپژوهان جوان ، باسواد ، خردمند ، علاقهمند و كوشا و اديبمنش ، جناب آقاى دكتر مجيد انوشيروانى است كه همين كتاب فوايد الطفيّهء لطيف قزوينى را به صورت پاكيزهاى به زيور چاپ آراسته كه از اين جهت در خور سپاس است .
اينك شايسته است كه در مورد لطيف قزوينى و كتاب او بحثى بنماييم :
در مورد لطيف قزوينى و كتاب او بايد گفت همانطور كه مصحّح محترم در ديباچهشان نگاشتهاند در هيچ مدرك پزشكى از وى يادى نشده است و از كتاب او نيز تنها يك نسخهء خطّى خوانا و شكسته نستعليق در كتابخانهء حضرت آيت اللّه مرعشى نجفى موجود است كه متعلّق به اواخر قرن سيزدهم تا اوايل قرن چهاردهم هجرى قمرى است .
لطيف قزوينى علاوه بر طبابت ، شاعرى معمولى و متوسط الطّبع بوده ، و گواه آن برخى از اشعارى است كه در متن كتاب مندرج است و مسلّما از خود اوست . چنانكه در صفحهء 3 كتاب گويد « 1 » :
در بحر سخن ، گوهر معنى سفتيم * از هيأت و صرف و نحو حرفى گفتيم
جاروبكش در طبيبان گشتيم * تا مبحث علم طبّ به مژگان رفتيم
از همين شعر چنين برمىآيد كه مؤلّف احتمالا ديوان اشعارى داشته ، در صرف و نحو عربى و هيأت و احتمالا نجوم ، تبحّر نسبى و شايد نوشتههايى داشته ، ولى به خدمت استادان طبّ رسيده و در آن بصيرت يافته است .
همو در صفحه 6 پس از مدح ناصر الدّين شاه قاجار ( قتل 1313 هجرى قمرى ) و ذكر القاب او به نثر ، چند بيتى به اشاره در ثناى وى سروده و سرانجام مادّه تاريخ تأليف كتاب را در بيت زير آورده است :
خرد ز الفاظ جستش سال تاريخ * فزون بر زهره ديدى لفظ مرّيخ
جمع اعداد زهره + مرّيخ به حروف ابجد ، 1269 مىباشد . در صورتى كه در صفحهء 139 كتاب صريحا پانزدهم ماه شعبان 1277 ق . را تاريخ پايان قسمت اصلى كتاب مىداند . قاعدتا به همين تاريخ بيشتر مىتوان اطمينان كرد تا مادّه تاريخ ، كه احتمالا در محاسبهء آن اشتباهى رخ داده است .
هامش
( 1 ) . شمارهء صفحاتى كه در اين گفتار ذكر مىشود مربوط به متن كتاب فوايد الطفيه در چاپ حاضر است .