به تكرار ذكر نسب او ، حاجت نيست ، و قومى از اصحاب تواريخ مىگويند جمشيد برادر طهمورث نبوده است ، چه برادر زادهء او بوده است و پدرش را ديونجهاد « 1 » ابن ويونجهاد [ 1 ] گفتندى .
5 . بيوراسف [ 3 ] بن ارونداسف ، هزار سال
[ 11
f
] اين بيوراسف ، ضحّاك است و ضحّاك در لفظ عربى چنين آمده است و اصل آن ازدهاق است ، و شرح اين حال بعد از اين داده شود ، و در نسب او خلاف است ميان نسّابه و بعضى مىگويند از نسّابه ؛ كى اصل « 2 » او از يمن « 2 » بوده است و نسب او : « ضحّاك بن علوان بن عبيد بن عويج اليمنى » است و از خواهر جمشيد ، زاده بود و جمشيد او را به نيابت خود به يمن گذاشته بود ، و نسّابهء پارسيان نسبت او چنبين گفتهاند : بيوراسف بن ارونداسف دينكان بن وبهزسنگ « 3 » [ 2 ] بن تاز بن نوارك بن سيامك بن ميشى « 3 » بن گيومرث [ 3 ] ، و اين
شرح
يكايك بيامد از ايران سپاه * سوى تازيان برگرفتند راهسواران ايران ، همه شاه جوى * نهادند يكسر به ضحاك ، روىبه شاهى بر او آفرين خواندند * و را شاه ايران زمين خواندندمر آن اژدها فش بيامد چو باد * به ايران زمين تاج بر سر نهادبرفت و به دو داد تخت و كلاه * بزرگى و ديهيم و گنج و سپاهچو صد سالش اندر جهان كس نديد * بر او نام شاهى و او ناپديدصدم سال روزى به درياى چين * پديد آمد آن شاه ناپاك دينچو ضحاكش آورد ناگه به چنگ * يكايك ندادش زمانى درنگبه ارهش سراسر به دو نيم كرد * جهان را از او پاك پر بيم كردشد آن تخت شاهى و آن دستگاه * زمانه ربودش چو بيجاده ، كاهگذشته بر او ساليان هفتصد * پديد آوريده همه نيك و بد . . .[ 1 ] . در شاهنامه ، ضحّاك پسر مرداس است ولى در اوستا نام او به صورتهاى دوگانه « اژى دهاك » و « اژى » آمده است و او را اژى دهاك سه پوزه ، سه سر ، شش چشم ، دارندهء هزار گونه چالاكى و ديو دروج زورمند كه مايهء آسيب آدميان است ، خواندهاند . اژى دهاك از دو جزء تركيب يافته است كه جزء اول آن « اژى » به معنى مار است و « دهاك » مخلوقى اهريمنى است . ضحاك در شاهنامه چند بار « اژدها » خوانده شده است .
[ 2 ] . اين كلمه كه در نسخه بدل شماره 2 و نزر سنگ آمده است به احتمال قوى بايد « نريوسنگ » باشد كه يكى از ايزدان زردشتى است كه پيك ايزدى محسوب مىشود . ( فرهنگ اعلام اوستا ، ص 1289 ) .
[ 3 ] . در بند هشن ، نسب نامه ضحاك چنين آمده است : دهاك پسر
هامش
( 1 ) .P: « او از يمن » را ندارد .
( 2 ) .P: و نزرسنگ .
( 3 ) .P: بيشى .