مسلمان شوند . اين قوم كى اشارت بديشان است ، « 1 » پارسياناند و در اين دو آيه نكتهاى است سخت نيكو ، چنانك كم مفسّرى دريابد و اين نكته دليل است بر آنك هيچ عزّى « 2 » و قوّتى بالاء عزّ « 3 » و قوّت اسلام نيست و هيچ مذلّتى چون مذلّت جهودى نيست و شرح اين نكته آن است كى در آيه اوّل ، خبر داده است كى چون جهودان نبىّ خويش را بكشتند ، بندگان را ، يعنى پارسيان را بر ايشان ، [ 7
f
] گماشتيم با نيرو و بطش [ 1 ] سخت تا ايشان را عقوبت كردند و ديار ايشان بگرفتند و در آية دوم ، نويدى دهد كى مسلمانان [ آن ] قوم را قهر كنند و بشكنند و ديار ايشان بگيرند آنگاه كى مسلمان شوند ، پس درين ميانه ، فرق ميان عزّ اسلام و ذلّ [ 2 ] جهودى پديد آمد ، كى تا به چه اندازه است - هميشه اين عزّ پاينده باد - و در قرآن يك لفظ پارسى [ 3 ] است و اين از غرايب است و مسئله هاى مشكل ، كى امتحان كنند فضلا را بدان . و اين لفظ در سورهء أ لم تر كيف [ 4 ] است ، آنجا كى مىگويد - جلّ من قائل - :
تَرْمِيهِمْ بِحِجارَةٍ مِنْ سِجِّيلٍ
. « سجّيل » [ 5 ] را « 4 » دو سه معنى است [ كى ] گويند مفسّران : يكى آن است كى سنگى سخت و ديگر كى سنگى
شرح
[ 1 ] . سخت گرفتن ، خشم و غضب راندن حمله و بأس .
[ 2 ] . ظلم ( به ضمّ اوّل ) خوارى .
[ 3 ] . بنا به قول جلال الدين سيوطى در كتاب « المتوكلى » كه در آن واژههاى 11 زبان را كه در قرآن مجيد آمده است ذكر مىكنند ، 32 واژه فارسى در قرآن مجيد به كار رفته است كه عبارتند از : استبرق ، سجيل ، كورت ، مقاليد ، اباريق ، بيع ، تنوّر ، جهنم ، دينار ، سرادق ، روم ، سجّل ، ن ( اصل انون به معنى هر چه مىخواهى انجام ده ) ، مرجان ، رسّ ، زنجيل ، سجين ، سقر ، سلسبيل ، وردة ، سندس ، قرطاس ، اقفال ، كافور ، كنز ، مجوس ، ياقوت ، مسك ، هود ، يهود ، صلوات ، ورك ريشهيابى واژهها در قرآن ، جلال الدين سيوطى ترجمه دكتر محمد جعفر اسلامى ، شركت انتشار ، 1362 تهران . ص 4 و صفحات ( 2 تا 28 )
[ 4 ] . آيه 1 سوره الفيل ( : 105 ) .
[ 5 ] . آيه 4 سوره الفيل ( : 105 ) . كلمه سجّيل سه بار در قران مجيد به كار رفته است علاوه بر سوره فيل در سوره هود / 84 و آيه 74 سوره حجر . مجمع البيان اين واژه را فارسى مىداند و گويد اصل آن « سنگ و گل » است ( جلد 5 صفحه 183 ) و قاموس قران جلد سوم ، صفحه 234 .
هامش
( 1 ) .p: « كى » حذف شده است .
( 2 ) .p: عزمى .
( 3 ) .p: عزم .
( 4 ) .pb: « سجيل » ندارد .