كه كسانى دقيقا به ارزش آنها واقفند كه دربارهء مراجع عربى و فارسى تاريخ عصر مورد بحث ما تبحّرى بسزا دارند . علاوه بر حمزهء اصفهانى كه غالبا با وى دربارهء ترتيب تاريخى وقايع ، اختلاف دارد ، ابن بلخى ( ص 8 ، س 14 ) يكى از منابع اطلاعاتى خود را كتاب مذيّل تاريخ محمّد بن جرير الطبرى ياد مىكند ، يعنى شايد خلاصهاى از سالنما يا سالشمار وقايعى كه خود طبرى ترتيب داده بود و در ليدن انتشار يافته است . [ 1 ] [ 2 ] وى ترتيب سنتى دودمانهاى شاهان را تحت چهار سلسله رعايت مىكند :
پيشداديان ، كيانيان ، اشكانيان و ساسانيان و دربارهء آنان در دو بخش به بحث مىپردازد . بخش نخست بيشتر اختصاص دارد به ذكر ترتيب و تاريخ وقايع و شجرهء نسب و در بخش دوّم به تفصيل بيشتر ، رويدادهاى افسانهاى يا تاريخى دوران پادشاهى ايشان ياد شده است . [ 3 ] بخش نخست بيشتر مديون حمزهء اصفهانى و نيز طبرى است و بخش دوّم تا حدّ بسيار زيادى مستقيم يا غير مستقيم وابسته به طبرى [ 4 ] و اندك مايهاى از آن مأخوذ از حمزه است . مقابله مأخذ نشان مىدهد كه ابن بلخى علاوه بر اين مصادر از ديگر منابع نيز بهره جسته است و گهگاه به ضبط
شرح
[ 1 ] . نگاه كنيد به ژول موهل ، منتخبى از مجمل التواريخ دربارهء تاريخ ايران در مجلهء آسيايى [ با اين مشخصات ] :J . Mohl , Extraits du Modjmel al - Tewarikh relatifs al , histoire de la Perse in Journal Asiatique ( 1841 ) troisieme serie , vol . x I , pp . 136 foll , 258 foll , 32 foll , volXII , pp . 497foll , and ibid ( 1842 ) . volxiv , pp . 113 fo .[ 2 ] . نگاه كنيد به دو خويه به ترجمهء طبرى او ، ص 14 [ مقدمه ] . گاهى ابن بلخى مانند آنچه دربارهء كيخسرو آورده تاريخ طبرى را لفظ به لفظ ترجمه مىكند . با اين همه ممكن است به جاى كلمه مذيّل [ به فتح ياء و كسر لام ] بخوانيم مذيل [ به كسر ياء و لام ] كه در اين صورت عنوان مذكور در فوق ممكن است راجع باشد به مذيّل [ به كسر ياء ] يعنى كتابى كه شاگرد طبرى ابو محمد فرغانى ترتيب داده است ( مقايسه كنيد با دوخويه ، همانجا ، ص 20 [ مقدمه ] ) .
[ 3 ] . بخش دوّم تنها شامل سه سلسله است پيشداديان و كيانيان و ساسانيان امّا شرحى نيز دربارهء اسكندر و اشك بن دارا آمده است .
[ 4 ] . در نتيجه فارسنامه ممكن است در تنقيح تاريخ طبرى به كار آيد : مواردى كه قابل استفاده باشد در يادداشتهاى انتقادى و در فهرست تصحيحات و اضافات [ چاپ حاضر ] آمده است .