نهرهاء بزرگ معروف بيرون از نهرهاء تفاريق :
نهر طاب : اين رود طاب [ 1 ] ، از حدود نواحى سميرم ، منبع آن است و مىافزايد تا به در ارّجان رسد « 1 » و در زير پول ثكان [ 2 ] بگذرد و روستاء ريشهر را آب دهد و به نزديكى سينيز « 2 » در دريا افتد .
[ 151
f
] نهر خوابدان [ 3 ] : منبع اين رود از جويكان است و نواحى نوبنجان را « 3 » آب دهد و پس رو به جلاد جان رود ، با نهر شيرين آميخته گردد و در دريا افتد .
شرح
[ 1 ] . ر ك توضيحات مربوط به ارّجان .
[ 2 ] . درباره اين پل ، اصطخرى گويد : يك طاق دارد كه عرض آن هشتاد گام و بلندى آن چنان است كه مردى شتر سوار با بيرق در دست ، مىتواند آزادانه از زير آن عبور كند اين پل به فاصله يك تير پرتاب از شهر ارجان در سر راه سنبل واقع بود . ( سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 290 ) . ابن حوقل مىنويسد : پل ثكان ميان فارس و خوزستان قرار دارد و بىنظير است و به عقيده من از پل قرطبه اندلس بزرگتر مىباشد و آن را بعضى از بوميان فارس ايجاد كردهاند . ( صورة الارض ، ص 44 ) .
[ 3 ] . در كنار رودخانه خوراوذان يا خوراذان كه خوبذان و خوابذان هم گفته شده . شهرى به همين نام وجود داشت كه تا نوبندگان چهار فرسخ فاصله داشت و رودخانهيى چند هم از آن عبور مىكرد . ( ص 286 ، سرزمينهاى خلافت شرقى ) . در صورة الارض اين نام « خوبدان » است ( ص 38 ) ، كه « از خوبدان بيرون آمده نواحى آنجا و نيز انبوران را مشروب مىكند و سپس به طور پراكنده به جلادجان و از آنجا به دريا مىريزد . ( ص 44 ) . در مسالك و ممالك ، رود خوبذان از خوبذان بيرون آيد و به خوبذان رود و به انبوران و به جلاد جان ريزد و به دريا افتد . ( ص 107 ) .
حمد إله مستوفى آن را « خوابدان » ناميده و آورده است كه : « آب خوابدان ( نسخه خاندان ) ، آبى بزرگ است از كوه جويكان برمىخيزد و اراضى ولايت نوبنجان و آن حدود را سقى كرده به حدود جلاد جان با شهر شيرين آميخته به دريا مىريزد و ورودى بزرگ است و طولش يازده فرسنگ باشد . ( نزهة القلوب ص 225 ) .
هامش
( 1 ) .P: برند .
( 2 ) .B: سننيز .Pستينز .
( 3 ) .P: تودنجان را .