از شهر جايى ساخت و آن را گرد فنا « 1 » خسرو [ 1 ] نام نهاد و بازارى نيكو در ميان ايشان بساخت ، چنان كى ارتفاع آن از طيّارات و غير آن ، شانزده هزار دينار بود و به ديوان عضدى مىرسيد و پس چنان خراب شد كى اين گرد [ 133
f
] فنا « 1 » خسرو ، اكنون مزرعتى است كى عبرت [ 2 ] آن ، دويست و پنجاه دينار است و موجود دخلش ، همانا صد و بيست « 2 » دينار بيشتر نباشد و ديگرها ، همه برين قياس است .
و هواء شيراز ، سردسيرى معتدل است مانند اصفهان و آب ، بعضى از رود است و بعضى از كاريزها و ميو [ ه ] ها سخت نيكو باشد از همه انواع و مردم آنجا متّقى « 3 » و جوانمرد باشند و عضد الدوله آنجا سرايى [ 3 ] ساخت و چند باغ سخت نيكو و ابو غانم [ 4 ] پسر عميد الدوله چون بر قلعهء پهندز بود ، خراب كرد و چوب و
شرح
نيمه قرن هشتم ، محمود شاه اينجو آن را مرمت كرد و در پايان قرن هشتم شيراز از محاصره امير تيمور نجات يافت و صدمه مهمى به آن وارد نشد ، زيرا امير تيمور در باغ تخت قراچه اردو زد . . . ( ص 271 ، سرزمينهاى خلافت شرقى ) .
[ 1 ] . همان ساخته فنا خسرو يا كرده فنا خسرو كه قاعدتا مىبايد فنا كرد يا فنا خسرو گرد يا فنا خسرو جرد به كار رود . حمد الله مستوفى آن را فنا خسرو گرد مىخواند . ( ص 114 ) .
[ 2 ] . در اين بخش چند اصطلاح ديوانى آمده است كه درباره آنها توضيحاتى لازم است : 1 . ارتفاع : حق انتفاع محصول زراعتى و جمعآورى محصول . محصول و حاصل زراعت ، غلّه و دانهاى كه از زمين بردارند . 2 . طيارات : حقى كه سلطان در تصاحب اموال بىصاحب فراريان ، غايبان و مالهاى گمشده داشت . درآمد اضافى و يا طيارات اضافى و اما طيارات چهار قسم است اول مالى كه او را هيچ ميراث خوار نبود ، دوم كسى كه مال پادشاه خورده باشد سوم بلارغوو و چيزهاى گمشده ، چهارم غايبانه . بىكسى كه مرگ و زيست آن شخص معلوم نباشد و او را وارث نبود ( فرهنگ اصطلاحات ديوانى دوره مغول ، ص 170 ) ج : عبرت : محصولاتى كه از كشتى نشينان ، چادر نشينان يا به جهت راهدارى مىگرفتند ، خراج ، باج . ( معين ) .
[ 3 ] . كاخى ، قصرى .
[ 4 ] . در آن مدت كه ابو غانم پسر عميد الدوله در آن جايگه در حصار بود ، خواست كه قلعه را معمور گرداند ، كوشكى كه عضد الدوله بيرون دروازه سلم ساخته بود ، خراب كرد و چوب و آهن و آلتى چند از آنجا به تكلّف به قلعه نقل كرد و بدان آلات ، كوشك كه عماد الدوله در قلعه ساخته بود باز معمور گردانيد و نزهتگاهى ساخت و چند مدت مسكن ابى غانم در قلعه بود و آن را زيب و زينتى تمام داد و به غايت معمور و آبادان ساخت . ( ص 28 شيراز نامه ) .
هامش
( 1 ) .p: قبا .
( 2 ) .p: نداردB: بس .
( 3 ) .p: شقى قرائتBنامطمئن است .