شرح گشادن مسلمانان پارس را .
آغاز گشايش پارس به اوّل اسلام ، چنان بود كى عمر بن الخطّاب « 1 » ، عاملى را به به بحرين گماشته بود ، نام او علاء حضرمى [ 1 ] ، و اين علاء حضرمى ، هرثمة بن جعفر البارقى را « 2 » بفرستاد ، تا از ديار پارس جزيرهيى بگرفت ، نام آن جزيره « لارو [ 2 ] » ،
شرح
[ 1 ] . بنا به قول حمد إله مستوفى ، علاء بن عبد الله حضرمى ، از حضرموت و مردى شجاع بود كه فتوح بسيار كرد ( تاريخ گزيده ، ص 239 ) . و يكى از هشت تن فرستادگان رسول خدا به نواحى مختلف بود ، او به نزد منذر كه در بحرين بود فرستاده شد . ( مجمل التواريخ ، ص 249 ) . ابو بكر او را به اميرى بحرين منسوب كرد ( كامل التواريخ ، ص 43 ) در زمان عمر از امارت بحرين عزل گرديد ( همانجا ، ص 369 ) . و قدامة بن مظعون به جاى او منصوب شد ولى بعدا بار ديگر به امارت بحرين مستقر گرديد و به ايران تاخت و لشكريان خود را به چند دسته تقسيم نمود :
گروهى را به سردارى جارود بن معلّى و گروه ديگرى را به فرماندهى خليد بن منذر با كشتى به سوى ايران فرستاد و اين سپاه تا استخر پيش رفتند ولى هر دو كشته شدند . خود علاء در دوره خلافت عمر درگذشت به مرز ساس ، از زمين بنى تميم . ( كامل ص 239 ) . بنا بر فارسنامه ناصرى علاء بن حضرمى را در سال 14 از ايالت بحرين معزول داشتند و عثمان ابن ابى العاص ثقفى را به جاى وى گماشتند ( ص 172 ) اما در سال 16 هجرى علاء بار ديگر به حكومت بحرين عود نمود . . . و در سال 17 هجرى خود را به فارس رسانيد ( ص 173 ) و هربد نام داماد شاه يزدجرد ، سپهسالار فارس . . . در يكى از شهرهاى كنارهء درياى فارس از دنبال سپاه عرب شتافته ، حايل ميانه عرب و ساحل دريا گرديد . . . و سوار بن همام و جارود بن معلّى كشته شدند و خليد مردانگىها نمود و . . . فسخ عزيمت شهر استخر را نمود ، از نواحى فارس قصد بصره نمود . ( همانجا ) . ( و ر ك طبرى ترجمه فارسى ، ص 1891 ) .
[ 2 ] . لسترانج مىنويسد : اوال در ساحل عربى ، مهمترين جزيره مجمع الجزاير بحرين است . . . جزيره لاوان يا الان و لان يا لار به استناد مسافتهايى كه جغراقى نويسان ذكر كردهاند با جزيره شيخ شعيب واقع در غرب جزيره قيس
هامش
( 1 ) . در اينجاBندارد پس از چند كلمه ناخوانا اضافه دارد : الله عنه وp: عليه اللعنه .
( 2 ) .Bp: البارتى را .