2 . اتابك فخر الدوله چاولى سقاوه : از رجال نام دار قرن ششم هجرى است كه ابن بلخى در فارسنامه و به تبع وى حمد إله مستوفى در نزهة القلوب نام او را در سركوبى شورشهاى شبانكارگان فارس و ويران كردن دژهاى آنان و همچنين تعمير و مرمت دژها و ساختن بندها و سدّهاى متعدد ، آوردهاند . او كه از جانب سلطان محمد سلجوقى به واليگرى فارس منصوب شده بود و به اتابك چاولى سقاوه ( باز ) معروف و به فخر الدوله ملقب بود [ 1 ] ، مدت بيست سال والى نيمه مستقل فارس و كرمان بود و در سال 510 ه . ق وفات يافت [ 2 ] حمد إله مستوفى درباره او مىنويسد : چون فارسيان با سلاجقه نافرمانى كردند ، سلاجقه اتابك چاولى را به فتح آن ديار فرستادند و او به قهر و جبر ، اكثر قلاع را خراب كرد و بعضى كه به مطاوعت درآمدند برقرار بگذاشت و نگهبانان نشاند [ 3 ] . ابن بلخى به همروزگارى خود با وى اشاراتى متعدد دارد و نشان مىدهد كه كتاب خود را قبل از مرگ اتابك چاولى تأليف كرده است :
3 . قاضى القضاة ابو محمد كه اكنون قاضى شيراز است و نسب او چنين است :
نام او ابو محمد عبد الله بن احمد بن سليمان بن ابراهيم بن ابى برده الفزارى . . .
و مجد الملك به فارس بوده بود با جدّ اين بنده . . . به ابتداء عهد كريم جلالى - رعاه الله و اول تلميذى جدّ بنده كرد در پارس به ابتداء جوانى . [ 4 ]
4 . ركن الدين خمارتگين كه يكى از هفت والى فارس بود كه از آغاز دولت سلاجقه ، بعد از زوال حكومت ديالمه تا تشكيل دولت سلغريان ، در پارس حكومت داشتند ، وى را سلطان محمد سلجوقى به فارس فرستاد امّا مردى ضعيف و كم تدبير بود و اعمال فارس در عهد او استقامتى نداشت [ 5 ] . ابن بلخى به دوران حكمرانى او اشارتى دارد و مىنويسد كه جدّ وى به ابتداء دولت سلجوقى به فارس آمده است و « به عهد كريم جلالى حكومت شيراز را « ركن الدوله خمارتگين داشت قوّت راى و
شرح
[ 1 ] . حاج ميرزا حسن فسايى ، فارسنامه ناصرى ، به تصحيح دكتر منصور رستگار فسايى ، جلد اول ، امير كبير ، تهران ، 1367 ص 241 .
[ 2 ] . لسترنج ، سرزمينهاى خلافت شرقى ، حاشيه 1 ص 285 و ص 423 همين كتاب .
[ 3 ] . مستوفى ، حمد الله ، نزهة القلوب ، تصحيح گاى لسترنج ، 1915 ، ص 13 .
[ 4 ] . ص 280 ، همين كتاب .
[ 5 ] . صفا ، دكتر ذبيح الله ، تاريخ ادبيات در ايران ، جلد دوم ، 1339 ، ص 926 .