لليانوس را اسفهسالارى بود نام او « يوسانوس » « 1 » و اين اسفهسالار ، كس بدان جايگه فرستاد ، كى جاسوس نشان داده و شاپور را خبر داد تا بگريخت و اين روايت درستتر « 2 » است ، و در آن دو سه روز ، هر دو لشكر به هم رسيدند و لشكر لليانوس سخت بسيار و بىاندازه بود و عرب از كينهيى كى در دل داشتند ، نيك كوشيدند تا شاپور را هزيمت كردند و [ 71
f
] خلقى را از آن او عرب بكشت و لليانوس شهرى از آن شاپور بستد از سواد عراق ، طيسبون « 3 » [ 1 ] نام و به مدينهء شاپور معروف است و بسيار خزاين و مالها از آن شاپور برداشت و شاپور با ميانهء مملكت آمد و لشكرهاء جهان بر وى جمع شدند و رجعت كرد و طيسبون از لليانوس باز ستد ، بىآنك مصافّى رود « 4 » ، امّا او خود بازگشت و به پارس « 5 » نشست ، و پس ، رسولان ميان شاپور و لليانوس آمد شد ، مىكردند تا صلحى ببندند و لليانوس در خيمه نشسته بود و سخن رسولان مىشنيد ، ناگاه چوبهء تير بر سينهء او آمد و كس ندانست كى انداخت و لليانوس در حال ، جان سپرد و هزيمت در آن لشكر ، افتاد و شاپور معتمدان را فرستاد و آن اسفهسالار را كى او را از حال جاسوس ، خبر داده بود ، هديّه فرستاد و پيغام به لشكر روم داد [ كه ] اگر با او بيعت كنيد ، ملك شما را باشد ، من قصد شما نكنم ، تا به سلامت باز ولايت خويش رويد و اگر نه يك كودك را امان ندهم ، همگان ، بيعت كردند با يوسانوس و شاپور او را مسلّم داشت ، بعد مال و خزانه « 6 » و اسباب لليانوس بستد و [ مواضعه « 7 » ] بسيار بر روميان نهاد و عرب ، در جهان آواره شدند و چندانك از ايشان يافتند ، بكشتند ،
شرح
[ 1 ] . همان تيسفون است . « چون يوليانوس امپراطور تمام روميان شد و لشكرهاى روم را به جنگ ايرانيان برد . . .
قواى روميان و متحدين آنان به جانب تيسفون پيش رفتند ، لكن راه پيشرفت آنها را يك لشكر نيرومند ايرانى فرو بست و در خلال جنگهايى كه وقوع يافت يوليانوس در سنه 363 كشته شد و جانشين او يويانوس لشكر روم را از سرحد بازگردانيد و به زودى صلحى به مدت سى سال بين طرفين منعقد گشت و ايرانيان نصيبين و سنجار و ولايات ارمنستان صغير را پس گرفتند . ( ايرانيان در زمان ساسانيان ، ص 264 ) .
هامش
( 1 ) . : بوسانوس . ر ك ساسانيان ص 60 يادداشت .
( 2 ) .P: معتبرتر .
( 3 ) .Bp: طيسبون .
( 4 ) .B: برد .
( 5 ) .B: بارس .
( 6 ) .B: مالى خزانه .
( 7 ) .B: مواضعهء .p: مواضع - در متن « وظايف » بود كه مسلّما مواضعه بهتر است . بنا بر غلط نامهء متن اصلى ، تصحيح شد .