پارس خروج كرد ، تا آخر عهد ، سى و دو سال « 1 » [ 1 ] بود و ازين جملت پادشاهى به استقامت بعد از برداشتن ملوك طوايف ، مدّت چهارده سال كرد .
شاپور بن اردشير
و چون فرزند او شاپور به جاى پدر نشست [ 2 ] در عدل و احسان و آبادانى جهان ، طريق پدر سپرد و همچون پدر ، دانا و حكيم بود و علم دوست و شجاع و سخى ، و از سرگذشت او يكى ، آن است كى اميرى بوده است از امراى عرب ، « ضيزن » نام از قبيلهء بنى قضاعه و خلقى بسيار بر وى جمع شده بود و در كوهها كى به حدود تكريت است ، قلعهاى داشت محكم و در وقتى كى شاپور به خراسان بود ، بىادبىها و دست درازىها كرد ، پس چون [ 62
f
] شاپور باز آمد ، قصد او كرد و مدّتى حصار او مىداد و قلعهء او نمىشايست ستدن ، و اين « ضيزن » دخترى داشت « نضيره » نام ، شاپور را بديد و بر وى عاشق شد [ 3 ] و در سرّ ، پيغام داد به شاپور كى
شرح
[ 1 ] . مدت پادشاهى او را مجمل « چهارده سال و ده ماه » مىنويسد ( ص 61 ) و سنى ملوك الارض 14 سال و 6 ماه و طبرى نيز همان چهارده سال و ده ماه ( ترجمه فارسى ص 585 ) .
[ 2 ] . جلوس شاپور 241 ميلادى و سال رسمى تاجگذارى او در 242 ميلادى است . ( معين ) . در شاهنامه فردوسى ، مادر شاپور ، دختر اردوان اشكانى است كه چون قصد كشتن اردشير را داشت ، اردشير فرمان داد تا او را بكشند اما وزير اردشير چون دانست كه اين زن باردار است او را نكشت و پسرى از او متولد گشت كه همين شاپور بود و تا هفت سال او را از اردشير نهان داشتند ، پس از آنكه اردشير او را شناخت ، گراميش داشت و شاپور پس از مرگ اردشير به به جاى پدر نشست و باژدهقانان را از ده يك به سى يك كاهش داد . ( فرهنگ نامهاى شاهنامه ، ص 597 ) كريستين سن مىنويسد : شاپور با خوارزميان ، ماديهاى كوهستانى ، گيلها و ديلميان جنگند و در خراسان پهليزك را مغلوب كرد و شهر مستحكم « نيوشاهپور » را در محل جنگ تأسيس كرد . در سال 260 ميلادى والرين به دست شاپور مغلوب و اسير شد ( ايران در زمان ساسانيان ، ص 245 تا 251 ) .
[ 3 ] . طبرى او را « ضيزن » و دخترش را « نضيره » نوشته است ( طبرى ، ترجمه فارسى ، ص 591 ) ولى فردوسى كه اين داستان را ضمن پادشاهى شاپور دوم آورده است دختر را « مالكه » و پدرش را « طاير » مىخواند و بلعمى نام پدرش را ساطرون و ملقب به صيدن مىداند ، اما كريستن سن مىنويسد او دختر شاه هتره است ( سقوط هتره بنا بر افسانه به سبب خيانت بوده است ) امارت كوچك هتره واقع در بيابان جنوب نينواى قديم ، در مقابل شاپور اول به سختى مقاومت مىكرد تا سرانجام بر اثر حملات شاهپور از پاى درآمد . ( ايران در زمان ساسانيان ، ص 244 ، ج 1 ) . ( فرهنگ نامهاى شاهنامه ، ص 600 و ص 595 ) .
هامش
( 1 ) .BP: ماه .