فارسنامهء ابن بلخى
مؤلّف فارسنامه :
اگر چه ادوارد براون ، احتمال مىدهد كه اين « فارسنامه » را ابو زيد احمد بن سهل بلخى ، مؤلف صور الاقاليم تأليف كرده باشد [ 1 ] امّا در هيچيك از منابع معتبر ، نامى از مؤلّف فارسنامه به ميان نيامده است و تنها حاجى خليفه ، در كشف الظّنون [ 2 ] او را « ابن بلخى » خوانده و نوشته است : « فارسنامه ، لابن البلخى ، كان مستوفيا بها فى زمن السّلطان محمد السّلجوقى . » كه اين سخن به قول استاد صفا ، [ 3 ] با گفتار صاحب فارسنامه وفق مىدهد آنجا كه مىگويد : « بنده را تربيت پارس بوده است اگر چه بلخى نژاد است و تقدير معاملات فارس و قانون آن ، به ابتداء اين دولت قاهره ( سلجوقى ) . . . جدّ بنده بسته است و . . . استيفاء آن ولايت و سپاهى و رعيّت ، بر بنده مخفى نمانده است . . . » [ 4 ] . بنا بر اين ، « ابن بلخى » نامى است كه حاجى خليفه به استناد مطالب فارسنامه ، بر مؤلف اين اثر نهاده است . ( اگر چه نيكلسن معتقد است كه اين نام را حمد الله مستوفى بر مؤلف كتاب گذاشته است . ) و پس از وى ديگران نيز آن را به كار بردهاند . [ 5 ]
شرح
[ 1 ] . براون ، ادوارد ، تاريخ ادبيات ايران ، از سعدى تا جامى ، ترجمه على اصغر حكمت ، 1327 ، تهران ، ص 120 ح 1 .
[ 2 ] . حاجى خليفه ، كشف الظّنون ، استانبول ، 1362 ، ج 2 ستون 1215 .
[ 3 ] . صفا ، دكتر ذبيح اللّه ، گنجينه سخن ، جلد دوم ، 1350 ، دانشگاه تهران ، ص 94 .
[ 4 ] . همين كتاب ص 48 .
[ 5 ] . همين كتاب ص 19 ح 2 .