از همهء جهان باج و خراج به فارس بردندى . امّا چون اسلام ظاهر گشت و فارس بگرفتند ، آن را از مضافات [ عراق گردانيدند و در عرب ، فارس را از مضافات ] « 1 » بصره شمارند به جهت آنكه در ابتداء اسلام ، فارس را لشكر بصره گشاد . و صورت فتح آن چنان گويند كه به عهد امير المؤمنين « 2 » عمر بن خطاب رضى اللّه عنه « 3 » عاملى را به بحرين گماشته بود نام او علاء حضرمى « 4 » . و اين علاء حضرمى « 5 » ، هرثمة بن جعفر البارقى « 6 » را بفرستاد تا درياى فارس ، جزيرهء لار را بگرفت . چون خبر فتح به امير المؤمنين « 7 » عمر رسيد خرّم شد و گفت اين آغاز فتح فارس است و نامه نوشت سوى علاء حضرمى « 8 » تا « 9 » عتبة بن فرقد السّلمى را به مدد هرثمه بن جعفر البارقى فرستد . و علاء جمعى را با عتبه بفرستاد تا ايشان با اصحاب جزاير جنگ مىكردند . بعد از آن امير المؤمنين « 10 » عمر ديگر باره امارت بحرين و عمان به عثمان « 11 » بن ابى العاص ثقفى داد . اين عثمان برادرش حكم بن ابى العاص را به لشكرى از عبد قيس و بنو تميم « 12 » و غير ايشان به فتح جزاير فرستاد . اين جماعت و آنكه پيشتر « 13 » رفته بودند به اتّفاق يكديگر جزيرهء بنى كاوان « 14 » بستدند و اصل اين جزاير « 15 » ، جزيره قيس بود و آن را پيش از آن جزيره قيس نگفتندى . « 16 » اما چون عرب آن را « 17 » بستد بنى قيس اين جزيره به دست فرو گرفتند و آن را جزيرهء قيس نام نهادند و اين از « 18 » توابع ولايت فارس است . عرب بعد از آنكه اين جزاير بگشادند روى به زمين فارس نهادند و اعمالى كه بر ساحل دريا بود بگشادند و به توّج « 19 » آمدند و بگرفتند و آنجا مقام كردند . و اين توّج « 20 » از كورهء اردشير خوره است . و در آن عصر والى فارس از قبل يزدجرد شهريار ، شهرك مرزبان بود . چون شنيد كه عرب در فارس آمدند انديشناك شد كه شوكت و
هامش
( 1 ) با ، گ ، مل اين عبارت را ندارند .
( 2 ) فقط در اساس .
( 3 ) فقط در اساس .
( 4 ) با ، گ : حصرمى .
( 5 ) با ، گ : حصرمى .
( 6 ) گ ، مل : جعفر بن البارقى .
( 7 ) با ، گ : حصرمى .
( 8 ) گ ، مل : خضرمى .
( 9 ) با : با .
( 10 ) فقط در اساس .
( 11 ) گ : نعيمان .
( 12 ) اساس : تمم .
( 13 ) با : تا پيشتر .
( 14 ) با خوانده نشد .
( 15 ) مل ندارد .
( 16 ) با : گفتندى . اساس ، گ ، مل : بگفتندى . تصحيح قياسى است . نك : ابن البلخى ، 114 .
( 17 ) اساس : او را .
( 18 ) با ندارد .
( 19 ) همه نسخهها : نوح . تصحيح قياسى است .
( 20 ) همه نسخهها : نوح .