7 . ارزش و گزارههاى ارزشى ، از ديدگاه محقّق خراسانى « 1 » / مهدى كريمى « 2 »
چكيده
تحليل « نيك و بد » و « گزارههاى ارزشى » يكى از مباحث مهم اخلاق تحليلى ( فرا اخلاق ) است كه امروزه از مهمترين و بحثانگيزترين شاخههاى فلسفهء اخلاق به شمار مىآيد . اين مباحث به شكل كنونى آن ساختارى نو دارد ، ولى مىتوان بنمايههاى آن را به طور پراكنده در گسترهء علوم و انديشهها تا دور دستهاى تاريخ جستوجو كرد . در سير انديشهء اسلامى نيز علوم گوناگونى همچون اخلاق ، اصول فقه ، فلسفه و كلام بدان پرداخته و انديشمندان متعدّدى در بارهء آن ، از منظرهاى متفاوت به بحث نشستهاند . محقّق خراسانى ( آخوند خراسانى ) يكى از دانشمندان برجسته و كمنظير علم اصول است كه در اين زمينه به تحليل و نظريهپردازى پرداخته و بسيارى ديدگاه او را ابداعى در تحليل ارزشها دانستهاند كه پيش از وى سابقهاى نداشت . وى معتقد است : « حسن » و « قبح » به معناى « ملايمت و منافرت نزد قوّهء عاقله » اند . آن چه در اين مقاله ارائه گرديده بيان و تحليلى است از ديدگاه ايشان در بارهء ارزش و ناارزش ( حسن و قبح ) ، با تفكيك سه مرحلهء معناشناسى ، هستىشناسى و معرفتشناسى .
كليد واژهها : آخوند خراسانى ، اخلاق تحليلى ، حسن و قبح ، گزارههاى ارزشى ، ارزش .
مقدّمه
سالهاست مباحث نظرى و فلسفى گوناگونى در علم اخلاق شكل گرفته است و اكنون نيز انديشههاى بسيارى در ساحت فراخ آن به تكاپو مشغولند . بررسىهاى
هامش
( 1 ) . معرفت فلسفى . ش 4 ( تابستان 1387 ) ، ص 165 - 197 .
( 2 ) . دانشجوى دكترى رشتهء كلام اسلامى ، جامعة المصطفى العالمية 1387 .