و بطور اشاره لطيف آنست كه هرگز حدوث حوادث و موجودات جهان سبب تغير و عروض بر ساحت قدس ربوبى نخواهد شد از نظر اينكه مجموع عوالم بمنزله موجود واحد است كه دفعه واحده ايجاد شود و بدون تدريج و بدون تأمل و عروض عارضهاى و نيز بدون قصد زائدى در حقيقت مجموع عالم عبارت از ظهور فيض وجود است و همچنين اعطاء خير وجود است .
بالاخره مجموع موجودات ظهور فيض وجود است و نميتوان گفت كه موجودات حادث هستند و چگونه ربط دارند با قديم بلكه عالم موجودات ظهور فيض وجود است وجود ربط محض و ظهور فيض است نه ربط حادث بقديم بلكه ظهور ربط و ظهور فيض وجود است نهايت فيض وجود رابطى امر مستمر و متجدد و متبدل است كه با نظر دقيق عالم خلقت ظهور فيض وجود است و ربط لازم ذاتى موجود امكانى است كه همه موجودات بساحت قدس ربوبى ربط دارند يعنى ربط محض هستند .
خلاصه نبايد تعبير نمود بربط حادث بقديم كه چگونه مىشود با اينكه تضائف ندارند و خالق است ( حيث لا مخلوق ) و رازق است ( حيث لا مرزوق ) و مكلم است ( حيث لا موسى كليم عليه السلام ) .
بعبارت ديگر نورى است كه از مقام كبريائى فيضان نموده و عالم امكانى را فرا گرفته و ارتباط ذاتى با مقام قدس ربوبى دارد بلكه ربط محض و پرتو ساحت كبريائى است و در مورد ضاربيت زيد نسبت بعمرو تضايف است و محال است مضروبيت عمر و بدون ضاربيت زيد زيرا هر دو امر خارجى حادث هستند ولى ساحت كبريائى ظهور فعل او در خلق و آفرينش خلاصه مىشود و خلق نيز ظهور فيض است و آن عبارت از وجود مخلوق است پس مخلوق عين ربط بساحت كبريائى است و منافات ندارد كه مخلوق امر تدريجى و متحول و زايل باشد .
بالاخره تعبير بربط حادث بقديم صحيح نيست تا اينكه شبهه حل شود
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٨١