را در خاطر و ذهن خود و همچنين تشخصات آن را بطور صورت ذهنى حاضر دارد در صورتى كه موجود خارجى غايب است يا غيبت آن صورت نزد شخص حاضر خواهد بود يا تعينات و تشخصات مقدارى از آن كه جزء صورت خيالى است و بالاخره قوه تعقل آن موجود خارجى را تجريد كامل مىنمايد از ماديت و از خصوصيات خارجى آن و بالاخره آن را بطور معقول كلى و مفارق از اين جهان طبع ظلمانى و تفرقه مشاهده خواهد نمود .
هم چنان كه در باره بشر كريمه
وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ
مراد آنست كه هر فردى از بشر بر او دو نيروى غيبى احاطه دارد .
يكى قوه سائق كه قوه عملى است كه بشر پيوسته براى تحصيل نيازهاى خود محتاج به حركت و افعال اختيارى از جمله اداء وظايف الهى است كه بوسيله قوه عمليه در مقام اداء وظايف الهى خواهد برآمد چنانچه فرد مسلمان اين نيرو را تقويت نمايد و در مقام اداء وظايف دينى خود برآيد در پيشگاه قدس ربوبى اين چنين معرفى مىشود . و بر حسب اداء وظايف دينى مطيع معرفى مىشود كه همهء افعال و حركات اختيارى او بر طبق دستورات و وظايف دينى بوده است و قوهء ديگر قوت شهيد است و عبارت از قوهء علمى و ادراكى است و هر يك از افراد بشر اين دو قوت در او نهاده شده يكى قوهء علمى و ادراكى و ديگر قوهء عملى و افعال اختيارى است كه سعادت بشر بر اين دو نيرو استوار است چنانچه هر يك از اين دو قوه را تقويت نمايد يكى قوهء علمى از توحيد و صفات كبريائى و علم بوظايف دينى و علم به رسالت رسول صلى اللَّه عليه و آله و اوصياء طاهرين عليهم السّلام است .
و قوه ديگر قوه عملى و جوارحى است كه بر حسب عمل در مقام اداء وظايف الهى برآيد تقصير ننموده و از وظايف دينى تخلف ننموده باشد و اين دو قوه كامل در علم و عمل بنام شهيد و سائق دو فرشته كريم هستند يكى از آن دو انسان را هدايت و رهبرى مىنمايد و ديگرى او را بسوى سعادت و بهشت جاودانى سوق