بر حسب مفهوم متعدد است ، ولى بر حسب تحقق عين ذات كبريائى است ولى فعل صادر در مرتبهء متأخر و عبارت از اشياء و موجوداتى است كه در نظام وجود امكانى بمنزلهء ظل و اثر است كه تأخر ذاتى و رتبى از فاعل خالق دارد و اين قسم از اراده عبارت از ظهور فعل و مراد است كه در خارج و نظام امكانى از فيض وجود بهرهمند گشته است .
با توجه باينكه اين قسم از اراده صفت فعل و اثر است كه عقل از وجود و تحقق فعل در خارج ابداع مينمايد كه مورد اراده و رضاى ساحت ربوبى بوده است و بالأخره مرتبهاى از ظهور اراده ساحت كبريائى است .
و ارادهء فعل عبارت از كن كلمهء وجودى است كه بر حسب اقتضاء محل شرف صدور مييابد .
فرق دو قسم اراده به آنست كه اراده لازم حقيقى علم بذات كبريائى است كه عين علم بصفات و آثار و افعال است كه فيوضات آن عوالم امكانى را فرا گرفته است ، بعبارت ديگر همچنان كه بذات كبريائى خود راضى و رضايت دارد ، به همان حقيقت به صفات و آثار و انبساط فيوضات در عوالم امكانى نيز رضايت خواهد داشت زيرا فياض على الاطلاق ، فيض او حتمى است و صفات افاضه و انبساط فيض و تابش وجود نيز بطور واجب خواهد بود ، از نظر اينكه هر جهتى از جهات مظاهر كبريائى بطور واجب خواهد بود ، هيچ جهت امكان در حريم كبريائى راه ندارد .
بدين جهت در حقيقت اراده كه مرادف با علم بذات و بصفات و به آثار و نيز رضا بذات و بصفات و آثار و بسط فيض است . همان اراده و خواست ذاتى است كه فيوضات ربوبى عوالم امكانى را فرا بگيرد ، اين اراده به لحاظ بسط فيض و رضا به فيوضات است و اراده واجب است و عين علم بذات و رضا بذات و رضا به آثار و اراده و خواست بسط فيوضات بعوالم امكانى است ، همچنان كه حريم كبريائى نور محض حقيقى است و لازم آن تابش اشعه بعوالم امكانى است .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 386
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص٣٨٦