است گرچه ضرر و زيان داشته باشد و مقام ربوبى نسبت بفعل اختيار خود مسئوليت و مؤاخذه نخواهد داشت .
خلاصه چنين پندارند كه در صورتى كه فاعل مسئوليت نداشته باشد هر چه را اراده نمايد گرچه ضرر داشته باشد تحقق خواهد يافت .
غافل از اينكه اراده كه هر دو طرف خواسته مساوى است محال است با اين اراده و مساوات دو طرف فقط يك طرف و يك عدل آن صورت بگيرد بنا بر اين امر ممكن كه مورد اراده است و دو طرف دارد در صورتى كه يك طرف آن مرجّح نداشته باشد هرگز تحقق نخواهد يافت و بالاخره محال است كه اراده بدون مرجّح و رجحان يك طرف تحقق بيابد هم چنان كه عالم محتاج بصانع دارد و مرجّح خواهد داشت و بدون مرجح جهان هرگز آفريده نمىشد و مرجح لازم نباشد و بلكه بگزاف پديد آمده است .
خلاصه نيروى اراده نسبت بفعل و ترك مساوى است با اين فرض محال است بدون جهت يك طرف تحقق بيابد و طرف ديگر معدوم باشد زيرا اراده به معناى خواسته روانى است و چنانچه متعلق بخصوص نداشته باشد فرض وجود اراده محال است و بعبارت ديگر حقيقت اراده نفسانى وقتى است كه چيزى را بخصوص بخواهد و معين و مشخص باشد و صلاح داشته باشد و ابهام مخالف با اراده است و مرجح عبارت از تشخص اراده و تحقق آنست و اراده مبهم خلف فرض است .
بالاخره اراده تعلق ندارد بامرى بطور ابهام و سپس يك طرف آن در خارج تحقق بيابد و شخص مريد خيرى را بطور ابهام نمىخواهد كه تشخص نداشته باشد و اضافه بخواسته بخصوص نداشته باشد بلكه در تحقق هر موجودى و فعلى كه مورد خير است و اراده داشته باشد رجحان همان طرف را بايد توجه داشته باشد در حقيقت مرجح و رجحان جزء تحقق اراده است تا هنگام كه يك طرف مرجح و رجحان نداشته باشد تحقق اراده و خواستن قطعى مفهوم ندارد پس حقيقت
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 197
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص١٩٧