و نسبت شدت و ضعف نيروى خيال و صورت علمى روح در زندگى دنيا مانند صورت خيالى و صورت علمى حال خواب است كه هيچ ثبات و استقرار ندارد از نظر آنست كه روح مانند تعلق به بدن و اعضاء است از خود استقلال ندارد ولى صورتهاى خيالى و علمى در عالم برزخ بر اساس استقلال روح و ظهور درون و معلومات آنست كه به حد كمال رسيده و ذات و ذاتيات روح شده است خلاصه ثبات نيروى خيال به صورت علمى در عالم برزخ را نبايد قياس بصورتهاى خيالى و علمى در دوره زندگى نمود و يا به صورت خيالى حال خواب نمود .
و از جمله رواياتى كه در اين باره وارد است روايتى است كه از امير مؤمنان على عليه السلام بطور استفاضه روايت شده كه ميفرمود
( الناس نيام فاذا ماتوا انتبهوا )
مردم در زندگى چنانست كه در حال خواب و بىخبرى بسر مىبرند هر چه را بجا آورند بحقيقت آن آگاه نيستند و آنچه در نظر دارند مانند و هم است كه بر پايه استوار نخواهد بود و چنانچه بميرند شئون وجودى آنان بر آنان آشكار خواهد شد و همه اعمال قلبى و جوارحى و خلقى را بخاطر خواهند آورد و بسيرت اعمال و رفتار خود آگاه خواهند شد .
آنگاه درك خواهند نمود كه زندگى آنان در دنيا بر اساس بىتوجهى و بىخبرى از خود بوده مانند آن كه در حال خواب زندگى و حركات خود را بسر بردهاند و از خود غافل بوده خاطرات آنان مثابه احلام و اضغاث بوده كه بر اساس استوار نبوده است و پس از مرگ در عالم شهود و اشهاد همه اعمال و حركات وجودى خود را بطور صريح و تمثل خواهند مشاهده نمود بطورى كه هرگز از صفحه وجودى خيال و صورت علمى آنان زايل نخواهد شد .
پس صورتهاى خيالى و علمى در عالم برزخ و شهود بقياس اعمال و حركات ارادى و صورتهاى خيالى و علمى آنها در دنيا مانند حالت بيدارى و توجه به حالت خواب و بىخبرى از خود خواهد بود .
درخشان پرتوى از اصول كافى ( فارسى ) — صفحة 114
مساهمون: محمد حسينى همدانى نجفى
ص١١٤