[ خاتمه كتاب ]
معاد جسمانى و روحانى
مؤلف - حاج سيد محمد الحسينى الهمدانى صفر 1413 ه - ق .
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
بعد الحمد و الصلاة ، روح هنگام كه بر آستانهء مرگ درآيد بدن عنصرى و مادى خود را رها مىكند لا محاله روح استقلال خواهد يافت يعنى مجرد از جنبهء ماديّت و بدن عنصرى شده و به زندگى برزخى و مثالى وارد خواهد شد ، يعنى با بدن مثالى همه ذات و ذاتيات به افعال و حركات و عقيده و فضيلت اخلاقى و يا رذيلت اخلاقى داشته در عالم برزخ به ظهور مثالى ميرسد و روح در اثر علاقهء تدبيرى طبيعى ذاتى كه نسبت به بدن عنصرى خود در عالم دنيا داشته بلكه نفس انسانى با بدن عنصرى وحدت و اتّحاد داشته و همين رابطهء تدبيرى ذاتى باقى خواهد بود . و قابل فنا و زوال نخواهد بود ، زيرا رابطهء ذاتى كه به منزلهء جز عمل و قوّهء عامله براى نفس بوده و قائم به وجود نفس است لازم اين گونه رابطه تدبيرى ذاتى نسبت به بدن در عالم برزخ لا محالة رابطهء تدبير طبيعى فقط گسيخته خواهد شد . ولى رابطهء تدبيرى ذاتى روح در برزخ با بدن مادى و خاك آن باقى خواهد ماند . زيرا بدن قوّهء عامل و جزء عملى نفس بوده است و به مرگ رابطهء تدبير طبيعى آن فقط از بدن جدا شده ولى رابطهء تدبير ذاتى آن نسبت به بدن باقى خواهد ماند . زيرا غير قابل زوال است . همچنان كه در قبر روح ، بدن مادى خود را به طور تمثّل مىبيند و مىفهمد و هر چه بر بدن مادّى او وارد شود از واردات گوارا و ملايم و يا عقوبت ، روح مىفهمد . و از واردات متنعّم و يا معذّب خواهد بود .