پر كارِ معاصر ، حضرت آقاى دوانى ( دامت افاضاته ) ، تأليف كردهاند .
سفرهاى حج محدث قمى به ترتيب در اين سالها بوده است :
1 . 1318 ق ، از نجف اشرف ، تقريباً در بيست و چهار سالگى ، پيش از تأهل .
2 . 1329 ق ، از قم ، تقريباً در سى و پنج سالگى ، ظاهراً پيش از تأهل .
3 . 1341 ق ، از مشهد ، تقريباً در چهل و هفت سالگى ، پس از تأهل .
4 . 1347 ق ، از مشهد ، تقريباً در پنجاه و سه سالگى ، پس از تأهل .
پيش از شرح سفرهاى حج محدث قمى ، ذكر شهرهاى اقامت ايشان در طول عمر مناسب است :
الف ) محدث قمى در حدود سال 1294 ق در شهر مقدس قم متولد شد و مقدمات علوم دينى را در اين شهر گذراند .
ب ) در سال 1316 ق براى تحصيل علم ، روانهء نجف اشرف گرديد و تا سال 1318 ق كه حج گزارد ، مقيم نجف بود ؛ اما پس از سفر حج ، به قم باز گشت .
ج ) در سال 1319 ق مجدداً از قم به نجف رفت و تا سال 1322 ق در آنجا بود .
د ) سال 1322 ق به قم بازگشت و تا سال 1329 مقيم قم بود و دوباره به حج مشرف شد و سپس به قم بازگشت .
ه ) درسال 1332 ق به مشهد تشرف يافت و 22 سال ، يعنى تا سال 1354 ق ، در همين شهر بود .
و ) در سال 1354 ق بر اثر اوضاع پيش آمده در ايران - از جمله حوادث مسجد گوهرشاد و كشف حجاب و تبعيد مرحوم آيةالله حاج آقا حسين قمى ( رضوانالله عليه ) به عراق - راهى نجف اشرف شد و تا هنگام وفات ، يعنى ذىحجهء 1359 ق ، ساكن نجف اشرف بود . در اين مدت ، بر اثر بيمارى تنگى نفس و ناسازگارى هواى گرم نجف با ايشان ، تابستانها به بعلبك مسافرت مىكرد ؛ اما در سال 1359 به دليل رخداد جنگ جهانى دوم نتوانست به بعلبك برود و بر اثر بيمارى در نجف اشرف درگذشت .
شناخت نامه محدث قمى ( فارسى ) — صفحة 96
مساهمون: جمعى از نويسندگان
ص٩٦