الكِتابِ ) « 1 » ( خداوند هرچه را بخواهد محو ، يا اثبات مىكند و ام الكتاب [ / لوح محفوظ ] نزد اوست . ) و اين مسأله ، مسألهء « بدا » را پيش مىآورد كه شيعه قائل به آن است . بدا شبيه به نسخ است و آن عبارت از تغيير حكم پيشين ( قبل از وقوع ) از جانب خداوند است . خداوند « فعال ما يشاء » است و بر قضا و قدر حاكم است .
چنانكه در جهان مادى هم قوانينى حاكم است كه از نظر بشر و علم انسانى لايتغيّر است ولى خداوند هرگاه بخواهد جريان اين قوانين را دگرگون مىسازد ، كه از آن به معجزه تعبير مىشود .
شبهه دوم ) اين است كه اينهمه دعاهاى نامستجاب وجود دارد . پس شايد دعاهاى مستجاب هم تصادفى باشد . و اصولًا چرا خداوندِ قادر مطلق ، بعضى دعاها را اجابت نمىفرمايد . پاسخش اين است كه درماندگان مضطرى كه به درگاه خداوند با شرايطش ( كه طهارت قلب از طهارت اعضا و جوارح مهمتر است ) و « انقطاع الى اللَّه » كامل و دل كندن از علل و اسباب ظاهرى دعا مىكنند و اجابت مىشود ، مىدانند كه كارشان از كجا درست شده است . همچنين تاريخ از هزاران دعاى مستجاب شده ، و بيماران شفا يافته ، و باران نازل شده پس از نماز باران ، حكايت دارد . اما اينكه چرا دعاهايى مستجاب نمىشود ، اين به دو امر مربوط است يا صلاح ندانستن خداوند ( نظر به مصالح عام و پنهانى ) يا به شرايط عمل نكردن دعا كننده . اما با دعاهاى نامستجاب نمىتوان دعاهاى مستجاب را نفى كرد . چنانكه همه مىدانيم و مىگوييم كه آنتى بيوتيكها نوعاً چرك و جراحت پيدا و پنهان جانوران را بهبود مىبخشند . اما اگر در مواردى بيمار يا بيمارانى را بهبود نبخشيد ، حكم كلى ما نقض نمىشود . بايد در مقام بحث و فحص برآييم كه عيب و ايراد آن موارد از كجا بوده ، ممكن است كه اورگانيسمى قابليت لازم را نداشته باشد . و نظاير آن . و به قول معروف « براى يك
هامش
( 1 ) . رعد ، آيه 39 .