خود يك فرهنگ كامل است . مفاتيح الجنان ، نمونهء كامل اثرى موفق و سرشار از معارف عميق و حتى ارزشهاى زيبا شناسانه ، و در عين حال پر مخاطب است . در اين جا برخى از اين وجوه و دلايل آن را مطرح مىكنيم .
1 . زمينهء تاريخى و ماهيت انتقادى
محدث قمى ، خود در پايان چاپ اول مفاتيح گفته كه آن را در مشهد مقدس در سال 1344 هجرى قمرى تأليف كرده است . سپس مىنويسد :
و بعد چنين گويد اين فقير بىبضاعت و متمسك به احاديث اهل بيت رسالت عليهم السلام ، عباس بن محمدرضا القمى - ختم اللّه لهما بالحسنى و السعادة - كه بعضى از اخوان مؤمنين از اين داعى درخواست نمودند كه كتاب مفتايح الجنان را كه متداول شده بين مردم مطالعه نمايم و آنچه از ادعيهء آن كه سند دارد ذكر نمايم ، و آنچه را كه سندش به نظرم نرسيده ذكر ننمايم ، و اضافه كنم بر آن بعضى ادعيه و زيارات معتبره كه در آن كتاب ذكر نشده .
پس احقر خواهش ايشان را اجابت نموده و اين كتاب را به همان ترتيب جمعآورى و ناميدم آن را به مفاتيح الجنان و مرتب گردانيدم آن را بر سه باب :
باب اول : در تعقيب نمازها و دعاهاى ايام هفته و اعمال شب و روز جمعه و بعضى ادعيهء مشهوره و مناجات خمس عشره و غيرها .
باب دوم : در اعمال ماههاى سال و فضيلت و اعمال روز نوروز و اعمال ماههاى رومى .
باب سيم : در زيارات و آنچه مناسب آن باب است .
اميد كه اخوان مؤمنين بر وفق آن عمل نمايند و اين گنه كار روسياه را از دعا و زيارت و طلب مغفرت فراموش نفرمايند .
در اين مقدمه ، از كتاب ديگرى نام برده شده و مرحوم على دوانى كه كتاب مفصل