ب ) قراين پيوسته
آنچه تا كنون مورد گفتگو قرار گرفت ، ملحوظ داشتن قرينه ناپيوسته كلام بود . بعد ديگرى از ارجاع و استناد به خود قرآن ، قرينهء سياق است كه از ادوات مستحكم و قابل توجه براى مفسر كلام الهى است . گر چه آيات بسيارى از سورهها به صورت متفرق و در طول زمان نازل شدهاند ، ليكن اين حقيقت را نمىتوان كنار نهاد كه ميان آيات هر سوره پيوند و انسجامى ارگانيكى وجود دارد و هدف ويژهاى را تعقيب مىنمايد . از اين روى در عين عدم تمركز نزولى ، واجد تمركز كامل معنوى مىباشند . بدين جهت ملاحظه صدر و ذيل ، سياق و آهنگ و فضاى عمومى حاكم بر سخن و قرينه پيوسته آيه ، امرى ضرورى است و ناديده گرفتن آن موجب استنتاجهاى ناصواب و دور از حقيقت خواهد بود .
مثلا اگر ما جمله شريفهء و لا تلقوا بايديكم الى التهلكة را گسسته از قبل و بعد و فضاى عمومى حاكم بر آن در نظر بگيريم ، يك مفهوم گمراه كننده و دور از حقيقت مورد نظر قرآن كريم و يك معناى مرده خواهد بود . ليكن با نگاهى به فضاى حاكم بر آيه و قبل و بعد نشانگر آن است كه آيه نه تنها زمينهساز سكون و بىحركتى نمىشود ، بلكه در جاى ايستادن و كمك نكردن نظام صالح اسلامى در رسيدن به مقصود را مايه هلاكت و انحطاط مىشمارد . پيش از جمله ياد شده مىفرمايد : و قاتلوهم حتى لا تكون فتنة ، و يكون الدين لله ، فان انتهوا فلا عدوان الا على الظالمين . الشهر الحرام بالشهر الحرام ، و الحرمات قصاص ، فمن اعتدى عليكم فاعتدوا عليه به مثل ما اعتدى عليكم ، و اتقوا اللّه و اعلموا ان اللّه مع المتقين . سپس مىافزايد :
وَ أَنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ، وَ لا تُلْقُوا بِأَيْدِيكُمْ إِلَى التَّهْلُكَةِ وَ أَحْسِنُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ
. « 1 »
با توجه به آهنگ و خورند سخن روشن مىشود كه آيه در سياق آياتى است كه مسلمانان را ترغيب به جهاد در راه خدا مىنمايد . طبيعى است كه جهاد زاد و توشه
هامش
( 1 ) بقره / 193 - 195 .