راه كشف زبان قرآن
ما چگونه و از چه راهى مىتوانيم بفهميم كه زبان قرآن چه شيوه زبانى است و آيا يك زبان يا چند زبان است ؟
به عقيدهء ما به جاى نگرش و نقد تاريخى ديدگاههاى گوناگون راه مناسب و مطمئنترى كه براى كشف زبان قرآن وجود دارد يك نحوه تحليل درون دينى و برون دينى است . هر يك را به اختصار بررسى مىنماييم .
1 - تحليل زبان قرآن از زاويه برون دينى
همه مبدأ شناسان عالم به اين حقيقت اعتراف دارند كه خداى متعال شرايع و كتب آسمانى خويش را محض عنايت ، رحمت ، لطف و حكمت براى هدايت مردم و اتمام حجت ايشان فرستاده است . فلسفه نزول شريعت اكمال عقل و تحقق غايت آفرينش انسان در نيل به سعادت و قرب ربوبى است . از اين روى اقتضاى طبيعى آن هدف اين است كه لسان وحى و شريعت همان زبان محاوره و تفاهم مردم باشد تا بتوانند اهداف و مقاصد آن را درك و عمل نمايند . در غير اين فرض هدف نزول آن تحقق نخواهد يافت . اين ارزيابى به ويژه از آن روى براى ما ارزش مؤكدى خواهد داشت كه ما مشاهده مىكنيم در خود نص قرآنى تمام اهتمام بر ايجاد انگيزه مخاطبان جهت برقرارى ارتباط مستقيم با متن وحى و فهم آن است .
2 - تحليل زبان قرآن از زاويه درون دينى
الف ) يك اصل كلّى كه قرآن در بارهء وحى آسمانى باز مىگويد آن است كه همه فرستادگان خدا به زبان قوم و امت خويش مبعوث شدهاند :
وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلَّا بِلِسانِ قَوْمِهِ .
« 1 »
مفاد آيه شريفه آن است كه لسان و حيانى پيامبران ، چيزى جدا و ناشناخته مردم
هامش
( 1 ) ابراهيم / 4 .