زنجير است كه ارتباطى وثيق ميان آنها برقرار است . همواره معرفتهاى پيشين انسانها زمينهساز دانش نوين و موجب فربهى و بالندگى فرهنگ جمعى انسان است .
در تفسير قرآن كريم كه آخرين صحيفه آسمانى است ، همواره مسلمانان درست انديش اين پيش فرض را در طليعهى رهيافتهاى قرآنى خويش داشتهاند كه اين متن پايدار رهنمود همه نسلها و عصرها و پاسخگوى نيازهاى متغير انديشه و رفتار آنهاست :
وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ
« 1 » ، اليوم اكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى و رضيت لكم الاسلام دينا . از اين روى مىبايست با چنين نگاهى مقاصد خويش را از آن بجويند . ششمين امام معصوم از فرزندان پاك پيامبر در شرح همين ويژگى ، يعنى جامعيت و جهان شمولى معارف قرآن فرمودند : لأن اللّه تبارك و تعالى لم يجعله لزمان دون زمان ، و لا لناس دون ناس ، فهو فى كلّ زمان جديد و عند كلّ قوم غضّ الى يوم القيامة . « 2 »
بدين سان لازمه طبيعى پذيرش همين پيش فرض بوده است كه دانش تفسير و غور در معانى آيات قرآن به اقتضاى موقعيتهاى اجتماعى هر دوران ، واقعيتى انكار ناپذير در ميان عالمان مسلمان بوده است . هر چند به حسب جوّ سياسى و حاكميتهاى ناصالح ، مسلمانان آن گونه كه شايسته و بايسته قرآن بود - با شيوههاى هدايت خواهانه - به سراغ قرآن نرفتند و همين امر موجب زوال شكوه آغازين ، و زمينهساز افول و انحطاط آنان گرديد .
دلايل فهم پذيرى قرآن
1 - عقل .
بىگمان كارآمدترين ابزار درونى وجود آدمى كه اعتبار آن ذاتى است و نيروى تميز آفرين ميان حقيقت ناب از سراب است ، انديشهء اوست . همين نيروست
هامش
( 1 ) نحل / 89 .
( 2 ) تفسير عياشى ، ج 1 ، ص 15 . .