و الحقايق . فالعبارة للعوام ، و الاشارة للخواص ، و اللطايف للأولياء و الحقايق للأنبياء . « 1 »
لازمه نكات ياد شده آن است كه فهم روشمند و مضبوط كلام خداوند از ضرورىترين و ارزشمندترين رشتههاى دانش در حوزه معرفت دينى محسوب مىگردد . سيوطى از ابن عباس شاگرد حضرت على عليه السّلام و از قرآن آموزان نخست نقل مىكند كه گفت : الذى يقرء القرآن و لا يحسن تفسيره كالاعرابى يهذّ الشعر هذّا . « 2 » نيز از سعيد بن جبير روايت شده است كه گفت : من قرأ القرآن و لم يفسّره كان كالاعمى . « 3 »
امكان تفسير و فهم قرآن
رهيافتهاى گذشته گوياى اين واقعيت است كه وظيفهء خطير همه مسلمانان در مواجهه با كتاب خدا آن است كه در جهت دريافت حقايق والاى آن اهتمام ورزند .
ممكن است در اين جا ايرادها و پرسشهايى به اين مضمون مطرح گردد كه اين مسؤوليت در فرضى معنا دارد كه فهم پذيرى قرآن اثبات گردد . از اين رو برخى از ايرادها در اين زمينه مورد توجه و ارزيابى قرار مىگيرد .
1 . پيامبر معلم قرآن است .
با تأمل در متن قرآن كريم مىتوان دريافت كه خداى متعال حق تبيين و تفصيل كتاب خويش را تنها بر عهدهء دريافت كنندهء قرآن يعنى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم قرار داده است و ايشان را به عنوان معلّم كتاب خويش معرّفى كرده است :
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ
« 4 » ،
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، ج 89 ، ص 13 .
( 2 ) الاتقان ، ج 4 ، ص 198 .
( 3 ) مقدمتان فى علوم القرآن ، ص 193 .
( 4 ) نحل / 44 .