البته پس از آنكه معلوم گشت متن سورههاى قرآن توقيفى و توسط رسول خدا سامان يافته است ، اين موضوع چندان ثمر علمى و عملى ندارد كه ترتيب سورهها به سبك كنونى را كار پيامبر تلقى نماييم و يا سليقه و اجتهاد صحابه كه نشأت يافته از سخن پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و إله و سلّم بود . گر چه برخى خواستهاند يك ارتباط ويژه ميان اختتام هر سوره و شروع سوره ديگر قائل شوند ، لكن ممكن است اين ارتباط و مناسبت دربارهء سورههايى صدق كند كه در آنها ترتيب نزول حفظ شده است . يا آنكه ترتيب تقريبى تقدّم سور طولانى و سپس صدگانها و متوسطها ، تا سورههاى كوتاه مبتنى بر يك معناى مشخص و نظم آهنگ ويژهاى است كه مىبايست در جايگاه خاص خود مورد توجه و تأمل قرار گيرد .
قرآن در كانون دلها
در ميان كتب آسمانى صرف نظر از خصوصيات معنايى و لفظى كه قرآن را تنها نسخه منحصر به فرد در جهان هستى قرار داده است ، از جهت تدابير خارجى و زمينههاى نزول و ابلاغ به مردم نيز ويژگىهائى جهت حفظ و صيانت قرآن وجود داشته كه اين ويژگى نيز مختص به قرآن كريم است . قرآن همانطور كه به تدريج نازل مىشد در كانون دلها و خاطرات فرو مىنشست ، و حتى در ضبط و حفظ و قرائت و جايگاه حروف آن ، نهايت دقت اعمال مىگرديد و حافظان مهمترين عامل نشر و گسترش قرآن بودند . اين حقيقت در طول تاريخ تا امروز نيز استوار مانده است و هر چه از عمر قرآن گذشته است ، شيفتگان بيشترى اعم از مردان ، زنان ، پيران و كودكان و جوانان كام خويش را با طراوت كلمات قرآن حلاوت بخشيدهاند . « 1 »
هامش
( 1 ) ر . ك : اتقان ، سيوطى ، نوع 20 .