آورده مىشود و هم گواهى جهان محسوس و مشهود به رخ كشيده مىشود ، داستان امتها و انبياى گذشته تداعى خاطرهها مىگردد و . . . از سوى ديگر نقاط ضعف رفتارى و اخلاقى مشركان مورد نكوهش قرار مىگيرد و آداب و عادات ناپسند ايشان همچون آدمكشى ، زنده به گور كردن دختران ، ناهنجارىهاى اخلاقى ، پايمال كردن حقوق ضعيفان و يتيمان ، تقليد ناخرسند از شيوههاى سلوك پدران و . . . مورد كوبندهترين حملات واقع مىگردد . در مقابل پايههاى اخلاق صالح انسانى مانند عدل و احسان ، اخوت و مواسات ، محبت و دلسوزى به هم نوعان ، علم جويى و فضايل معنوى ماندنى مورد توجه و توصيه است . الگوهاى راستين در پيش چشم ترسيم ، فرجام و سرنوشت نيكان و بدان مجسم مىشود .
2 . از جهت سبك و ساختار ظاهرى : غالب آيات مكى كوتاه ، كوبنده و گاه همراه با سوگند و خطابهاى « ناس » و « بنى آدم » و سوگند و امثال اين واژههاست .
برخى از ويژگيهاى آيات مدنى
دوران مدينه كه همراه با تشكيل جامعه نوپاى اسلامى است ، نياز به قوانين فردى و اجتماعى افراد مسلمان در تعامل با يكديگر و همين طور آگاهى از وظايف ايمانى انسان مسلمان با خدا و در ارتباط با مسلمانان ديگر و نيز روابط مسلمانان با بيگانگان همه و همه مطرح است . از اين روى ملاحظه مىشود كه آيات مدنى بيشتر در مدار فرائض ، حقوق شخصى ، قوانين مدنى و اجتماعى ، احكام گوناگون شرعى و اخلاقى است . در اين فراز از نهضت رو به تكامل اسلام ، آيات قرآن هم از جهت اسلوب بيان و هم از لحاظ موضوعات مورد نظر ، فراگير و تفصيل يافتهتر است .
دستورات جزئى با لطافتهاى ويژهاى ابلاغ مىشود . خطابهاى مشحون از لطف و رحمت ويژهء حق متوجه مؤمنان مهاجر و انصار است و آنها را نسبت به شناخت دشمنان ( مشركان ، يهود و همين طور منافقان ) هشدار مىدهد . انواع جهاد با مال و جان و معامله با خداوند را پى در پى به مسلمانان گوشزد و پيروزى راستين را در پرتو تلاش در راه خدا و اطاعت از پيامبر او ميسور مىشمارد .