راه شناخت آيات مكى و مدنى
1 . سخنان منقول از صحابه يا تابعين كه از صحابه دريافت داشتهاند . زيرا صحابه رسول خدا خود گواه نزول وحى الهى بودند و هر وقت آيه يا آياتى نازل مىشد ، رسول خدا بىدرنگ براى آنان قرائت مىكرد . از اين روى آنها مىدانستند كه چه آيهاى در كجا و كى و در ارتباط با چه امورى نازل شده است ، هر چند كه ميزان آگاهى و دقت همه آنان در اين زمينه يكسان نبود . سيوطى از ابى الطفيل نقل مىكند كه شاهد بودم حضرت على عليه السّلام خطبه مىخواند در ضمن آن فرمود :
سلونى فو اللّه لا تسالونى عن شيىء الّا اخبرتكم و سلونى عن كتاب اللّه فو اللّه ما من آية الّا و انا اعلم ابليل نزلت ام بنهار ام فى سهل ام فى جبل . « 1 »
همين طور از قول ابن مسعود گزارش مىدهد كه على عليه السّلام فرمودند :
« و اللّه ما نزلت آية الّا و قد علمت فيم انزلت و اين انزلت . « 2 »
محمد حسين ذهبى مىگويد :
فكان ( علىّ ) اعلم الصحابة بمواقع التنزيل و معرفة التاويل . « 3 »
2 . از طريق ويژگىهاى آيات . چه اينكه از نظر محتواى درونى ، آيات مكى و مدنى هر يك واجد خصايصى هستند كه مىتوانند معرّف خود باشند .
برخى از ويژگىهاى آيات مكى
1 . از لحاظ محتوا : آيات مكى غالبا ناظر بر نفى شرك ، خرافه پرستى و عقايد و رفتار نابخردانه و غير انسانى ، دعوت به توحيد و ايمان به رستاخيز و اصول اخلاق اسلامى است . براى بيان اين مقصود هم از استدلال بهره گرفته مىشود ، هم مثل
هامش
( 1 ) الاتقان 2 / 187 .
( 2 ) الاتقان 2 / 187 .
( 3 ) التفسير و المفسّرون ، محمد حسين ذهبى 1 / 89 .