و منسوخ و اسباب نزول و حوادث زمانمند نمىتوانند يك جا گرد آيند « 1 » ، باقى نمىماند . چرا كه همه آنها از لوازم نزول تفصيلى و تدريجى در قالب الفاظ و عبارات است . افزون بر اينكه مجهول بودن رخدادهاى آينده در مورد ما آدميان و زندانيان طبيعت صادق است و نسبت به خداى عالم به همه امور و نازل كننده قرآن مقايسه گذشته و آينده بىمعناست .
ثالثا : تبيين ياد شده با ظاهر روايات فريقين كه نزول نخست را مربوط به بيت المعمور يا بيت العزّة معرفى مىداشت ناسازگار نمىباشد . زيرا محتمل است اين گونه تعابير ، كنايه از آن باشد كه قرآن به مرتبهاى از هستى ظهور فعلى بسيط يافت كه مشهود پيامبر خاتم گرديد و آن حضرت نسبت به حقيقت آن اشراف و احاطه حضورى پيدا كرد ، چنان كه ظاهر تحليل بزرگان قائل به اين رأى نيز قريب بدين مضمون است ، و مرحوم صدوق فرموده است : « ان اللّه اعطى نبيّه العلم جملة . « 2 » »
حكمتهاى نزول تدريجى
در ميان كتب آسمانى اين ويژگى را تنها قرآن داراست كه مفاهيم آن در مقام عرضه به مردم ، متناسب با نيازها و اقتضائات و روند حركت اجتماعى اسلام نازل گرديد .
اين موضوع خود بر اساس حكمت و هدفهايى انجام يافته است كه در آياتى چند مورد اشاره واقع شده و خردهگيرىهاى معاندان را پاسخ گفته است .
1 - اقتضاى قانون تعليم و تربيت و آمادگى مردم :
يكى از اسرار مهم نزول پراكنده و تدريجى قرآن كريم اقتضاى قانون تعليم و تربيت و آمادگى مردم براى دريافت و
هامش
( 1 ) تاريخ قرآن ، آيت الله معرفت ، ص 37 .
( 2 ) ر . ك : صدوق ، الاعتقادات ، باب 31 . فيض كاشانى ، تفسير صافى 1 / 42 . زنجانى ، تاريخ قرآن ، الميزان 2 / 15 . تفسير موضوعى 3 / 142 .