نشاط آور بودهاند . انسان به حسب طبيعى و به اقتضاى محدوديتهاى ذاتى و عدم احاطه به اسرار و تفاصيل حيات ، نمىتواند برنامهاى جامع و همه جانبه براى زندگى خود سامان دهد . از آنجا كه قرآن كتاب هدايت و دستور العمل راهبردى انسان است ، هنرى كه از خود بر جاى نهاد آن بود كه تمام روابط حيات انسان را با نگرشى فراگير و هماهنگ مورد توجه قرار داد . نظامهاى گوناگون اخلاقى و حقوقى مربوط به حيات فردى ، اجتماعى ، اقتصادى ، سياسى . . . قرآن كه همه ساحتهاى حيات معقول انسان را زير پوشش خود گرفته و هيچ بعدى را از نظر دور نداشته است ، موضوع هزاران مدخل و طرح هزاران كتاب در آن زمينهها شده است .
عناوين طهارت ، صلوة ، زكات ، خمس ، صوم ، حج ، اعتكاف ، جهاد و صلح ، امر به معروف و نهى از منكر ، ميراث ، قضا ، شهادات ، حدود و تعزيرات ، قصاص ، شفعه ، غصب ، احياء موات ، اطعمه و اشربه ، تجارات ، رهن ، حجر ، ضمان ، مشاركت ، مضاربه ، مزارعه ، مساقات ، وديعه ، عاريه ، اجاره ، وكالت ، وقف ، سكنا ، هبه ، مسابقه ، وصيت ، نكاح ، طلاق ، لعان ، عتق ، سوگند و نذر و . . . گواه صادقى است بر آن شكوه شگفت و نگرش همه جانبه به زندگى انسان از جنين و بلكه پيش از آن در گزينش همسر و شيوه زناشويى و . . . تا جهان و حيات پس از مرگ و سرنوشت پايدار .
ويژگيهاى معارف قرآن
مفاهيم قرآن چه در بخش معرفتهاى بنيادين و بينشها و چه در بخش نظامهاى ارزشى و دستور العملهاى رفتارى ، همه داراى سلسله خصيصههايى است كه قرآن را از مكتوبات بشرى و ديگر كتب منسوب به اديان ممتاز مىسازد .
الف - خرد پذيرى و خرد پرورى .
اصول معارف و مفاهيم قرآن بر پايهء عقل و منطق مشترك و همگانى انسان استوار است . اساس تعاليم اسلام بر مدار جهل ستيزى و عقل انگيزى ، ( فصلت / 37 ، يونس / 100 ) ، تقليد زدايى و تحقيق پرورى ، ( مائده / 104 ،