مباشرت استفاده شده است :
أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ
. « 1 » جريان زليخا و پى كردن يوسف از تعبير عفت مند مراوده و رفت و آمد ، استمداد شده و حتى زيبايى يوسف به وصف ، شرح نشده بلكه به سرعت و كنايه از اين جريان عبور شده است . ( يوسف / 31 ) از غيبت كردن به خوردن گوشت مرده تعبير شده و كلمه دوست داشتن هم كنار آن نهاده شده كه نهايت كراهت را مىرساند :
أَ يُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتاً فَكَرِهْتُمُوهُ . . .
. « 2 »
استوا بر عرش كنايه از « ملك » يا « قدرت » يا « ربوبيت » :
الرَّحْمنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوى
. « 3 » باز بودن دستان خدا كنايه از جود و غناى الهى است :
بَلْ يَداهُ مَبْسُوطَتانِ
. « 4 »
د ) تمثيلها و تصويرها .
تمثيل از جمله انواع تشبيه و داراى آثار ويژهاى است . در وصف ايمان داران پايدار ، آنان را به بنيان مستحكم ، و گياه بالنده مانند كرده است :
كَأَنَّهُمْ بُنْيانٌ مَرْصُوصٌ . . .
« 5 » ،
كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوى عَلى سُوقِهِ . . .
. « 6 »
مثل انسانى كه هدايتهاى الهى را آگاهانه كنار نهاده و خود را از رحمت و عنايت حق بازداشته و در سرگردانى مانده چنين است :
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْناهُ آياتِنا فَانْسَلَخَ مِنْها . . .
وَ اتَّبَعَ هَواهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ . . .
« 7 »
بنياد بىخدايان چونان خانه عنكبوت است :
مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ .
. « 8 »
هامش
( 1 ) نساء / 43 .
( 2 ) حجرات / 12 .
( 3 ) طه / 5 .
( 4 ) مائده / 64 .
( 5 ) صف / 3 .
( 6 ) فتح / 29 .
( 7 ) - اعراف / 175 - 176 .
( 8 ) - عنكبوت / 41 .