هر چند اين عرصه مجالى دامن گستر دارد و خارج از حوصله و اقتضاى مسير و مقصود كتاب حاضر است ، اما اشارهاى بسيار اجمالى به اين ويژگيها ، خالى از فايده نخواهد بود .
الف ) تشبيهها .
تشبيه در لغت مانند كردن چيزى است به چيز ديگر در صفتى يا كيفيتى . در تشبيه چهار ركن وجود دارد : مشبّه : آن كس يا آن چيزى كه در صفتى به كس يا چيز ديگر مانند شده است . مشبه به : آن كس يا آن چيزى كه مشبّه ، به او مانند شده است . وجه شبه : صفت يا كيفيت مشترك ما بين مشبه به و مشبه است .
ادات تشبيه : كلمهاى كه بر تشبيه دلالت دارد .
رخسار دوست ( مشبه ) ، چون ( ادات ) ، خورشيد ( مشبه به ) مىدرخشد ( وجه شبه ) زيباترين نوع تشبيهات ، در قرآن مجيد به چشم مىخورد :
هُنَّ لِباسٌ لَكُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ .
« 1 » هر يك از زوجين به لباس تشبيه شدهاند . لباس باعث زينت و زيبايى ، حيا و عفت ، صيانت از تعرض و دستبرد بيگانگان است . . .
دلها مانند سنگ است :
فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً
. « 2 »
اعمال كافران چونان سراب است :
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَعْمالُهُمْ كَسَرابٍ بِقِيعَةٍ يَحْسَبُهُ الظَّمْآنُ ماءً حَتَّى إِذا جاءَهُ لَمْ يَجِدْهُ شَيْئاً . . .
. « 3 »
جهنّم گويى موجود زندهاى است كه خشم و فرياد دارد :
إِنَّها لَظى ، نَزَّاعَةً لِلشَّوى ، تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّى
« 4 » ،
إِذا رَأَتْهُمْ مِنْ مَكانٍ بَعِيدٍ سَمِعُوا لَها تَغَيُّظاً وَ زَفِيراً
« 5 » ،
إِذا أُلْقُوا فِيها سَمِعُوا لَها شَهِيقاً وَ هِيَ تَفُورُ . تَكادُ تَمَيَّزُ مِنَ الْغَيْظِ
. « 6 »
هامش
( 1 ) بقره / 187 .
( 2 ) بقره / 74 .
( 3 ) نور / 39 .
( 4 ) معارج / 15 - 17 .
( 5 ) فرقان / 12 .
( 6 ) ملك / 7 - 8 .