به هر حال ، هدف سرگرمى و داستانسرايى نيست . هدف ساختن انسانهاى مقاوم با ايمان ، آگاه و شجاع است كه يكى از طرق آن نشان دادن الگوهاى اصيل در طول تاريخ پر ماجراى بشرى است . « 1 »
در اين جا مفسران نمونه همچون بسيارى ديگر از مفسران اين دوره به هدفهاى تربيتى و آموزندهء داستانها توجه دارند ؛ اما در كنار اين نكته سنجىها ، پارهاى از استنتاجهايى از داستانها كردهاند ، همانطور كه در بحث پيشين ( جزئيات داستانها ) مواردى از آن را آورديم ، محل درنگ است . ايشان از جملهء ده درسى كه از اين داستان گرفتهاند به عدم تفاوت در ميان انسانها در مسير اللّه و قرار گرفتن وزير در كنار چوپان و حتى سگ پاسبانى كه راه آنها را مىسپرد « 2 » اشاره مىكنند . در واقع ايشان بدين سان رواياتى را كه صحت و سقمش محرز نگرديده ، مستند اين استنتاج قرار داده ، آن را همرديف درسهاى قرآن آوردهاند .
داستان حضرت سليمان ، بسيار پر نكته و تنبهآفرين است . مفسران نمونه با اشاره به اين كه :
در لابهلاى بحثهاى مربوط به سليمان درسهاى بزرگى به انسانها داده كه هدف اصلى از ذكر اين داستانها همانها بوده است . « 3 » خواننده را به نكات آموزندهء آن متوجه مىسازند ، آسيبپذيرى همهء انسانها حتى قدرتمندترين آنها را در برابر مرگ متذكر مىشوند ، « 3 » ضرورت كنار زدن پردههاى غرور و تكبر را پيش از هدايت گوشزد مىكنند ، « 5 » هدف نهايى در حكومت انبيا را سر فرود آوردن در برابر خداوند معرفى مىنمايند و اين داستان را كه در مكه بر مسلمانان نازل گرديد در حالى كه سخت تحت فشار دشمنان بودند ، مايهء دلدارى آنان و تقويت روحيهشان مىدانند و از آن نتيجه مىگيرند كه اگر دعوت كنندگان الهى توفيقى براى تشكيل حكومت بيابند ، تا چه اندازه مشكلات حل مىشود ، « 6 » و اين كه براى ادارهء حكومت وسيع و پهناورى همچون كشور سليمان سه عامل ،
هامش
( 1 ) . همان ، ص 401 - 404 .
( 2 ) . همان ، ص 402 و 403 .
( 3 ) همان ، ج 18 ، ص 44 .
( 5 ) . همان ، ج 15 ، ص 485 ؛ ج 18 ، ص 436 .
( 6 ) . همان ، ج 15 ، ص 415 .