نقل را معتبر مىشمارند و در برشمردن ويژگىهاى آنان به آن چه آيات قرآن و در مواردى ، روايات اهل بيت عليهم السّلام برشمردهاند ، بسنده مىكنند و از مباحث عقلى و فلسفى در اين باره دورى مىگزينند . « 1 »
قرآن كريم در آيات متعددى به وجود ملائكه اشاره فرموده ؛ اما به اختصار از آنها سخن گفته است و در اين ميان ، آن چه مىتوان دربارهء ماهيت آنها به دست آورد ، بسيار اندك است . مفسران نمونه نيز به تبع قرآن ، در اين باره بسيار كم سخن گفتهاند . آن چه ايشان در تفسير آيهء اول سورهء فاطر نوشتهاند ، مفصلترين بحث در اين باره محسوب مىگردد .
آنان فرشتگان را موجوداتى عاقل و با شعور معرفى مىكنند كه نزد خداوند ، گرامىاند ، « 2 » موجوداتى كه به استناد روايات نه غذا مىخورند ، نه آب مىنوشند ، نه خواب دارند و نه ازدواج ، آنها كه سستى و غفلت به ايشان راه ندارد ، « 3 » بندگانى كه به بيان قرآن ، پيوسته حمد و تسبيح خداى را مىگويند و هيچ گاه از فرمان او سر بر نمىتابند . « 4 »
با اين همه ، داستان آفرينش آدم و سجدهء ملائكه ، از برترى انسانها به حسب استعداد تكامل ، بر اين موجودات گران قدر حكايت دارد . « 5 » اما آنها در ميان خود نيز داراى مقامات و مراتب مختلفى هستند « 6 » كه قرآن كريم با گوناگون شمردن آنها از لحاظ داشتن بال ، تفاوت قدرت و توانايى فعاليت آنها را بيان مىكند . « 7 »
با اين وصف ، فرشتگان چگونه موجوداتى هستند ؟ مفسران نمونه با توجه به اين اوصاف و آن چه پس از اين دربارهء وظايف ملائكه نقل خواهيم كرد ، نتيجه مىگيرند كه آنها نمىتوانند از اين مادهء كثيف عنصرى باشند . در عين حال ، اثبات تجرد مطلق را نيز به گونهاى كه حتى به زمان و مكان و اجزا هم محدود نباشند ، آسان نمىدانند و بينابين اين دو مرحله ، مانعى نمىبينند كه آنها را اجسامى لطيف و ما فوق اين مادهء معمولى ، كه با آن آشنا هستيم ، قلمداد كنند . « 8 » ايشان مقصود خود را از جسم لطيف توضيح
هامش
( 1 ) . همان ، ج 18 ، ص 173 - 176 .
( 2 ) . همان ، ص 173 و 174 ؛ ج 13 ، ص 389 - 391 ؛ ج 19 ، ص 183 ؛ ج 26 ، ص 226 ، 227 و 136 .
( 3 ) . همان ، ج 18 ، ص 175 و 176 .
( 4 ) . همان ، ص 174 ؛ ج 13 ، ص 389 - 391 ؛ ج 19 ، ص 183 ؛ ج 26 ، ص 136 .
( 5 ) . همان ، ج 18 ، ص 174 .
( 6 ) . همان ، ص 176 ؛ ج 19 ، ص 183 .
( 7 ) . همان ، ج 18 ، ص 167 .
( 8 ) . همان ، ص 176 و 177 .