سنتهاى الهى
در تعيين عامل محرك تاريخ و توجيه تغييرات و دگرگونيهاى اساسى در جامعه و تاريخ بشرى ، نظريههاى گوناگونى ابراز شده است . اينك نظر قرآن را دربارهء اين مسأله مهم و اساسى جويا شويم .
اگر بخواهيم نظر قرآن را در يك جمله بيان كنيم بايد بگوئيم مهمترين انگيزهء حركت تاريخ و جامعه ، « سنّتهاى الهى » است ؛ ولى اينكه منظور از اين « سنّتها » چيست و كاربرد آن تا كجا است ، مطلبى است كه بايستى مورد بحث و بررسى قرار گيرد .
قبلا بگوئيم كه قرآن كريم هرگونه تغيير و تحولى را كه در جوامع بشرى بوجود مىآيد به سنّتهاى الهى نسبت مىدهد و متذكر مىشود كه هيچگونه تحولى در خارج از اين سنّتها اتفاق نمىافتد . همچنين خاطرنشان مىسازد كه سنتهاى الهى تغييرناپذير است و اين سنّتها بر كل تاريخ بشرى در گذشته و حال و آينده حاكميت دارد .
سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا
« 1 »
اين سنت خدا است در مورد گذشتگان و در سنت خدا هيچگونه تغييرى نخواهى يافت .
فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ
هامش
( 1 ) - سوره احزاب ، آيه 62 .