اى بسا آيهاى در آسمانها و زمين كه بر آن مرور مىكنند .
هذِهِ ناقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً فَذَرُوها تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ
« 1 »
اين ناقه خداست و آيهاى براى شماست بگذاريد در زمين خدا بخورد .
وَ آيَةٌ لَهُمُ الْأَرْضُ الْمَيْتَةُ أَحْيَيْناها
« 2 »
و آيهاى است براى آنها زمين مرده كه آن را زنده كرديم .
بهطورى كه ملاحظه مىفرمائيد در اين آيات به موجودات و پديدههاى خلقت از آن جهت كه نشانههاى خداوند هستند آيه اطلاق شده است و نظائر آن در قرآن بسيار است حال با توجه به اين اصطلاح مىگوئيم نسخ آيات كه در دو آيه قبلى آمده ، هم شامل آيات قرآنى است و هم شامل تكوينيات است و نسخ در تكوينيات را مىتوان همان " بداء " دانست كه خود بحث مفصلى دارد و لذا در بعضى از روايات ، مرگ يك امام و قيام امام ديگرى در جاى او نوعى نسخ دانسته شده است .
3 - از آيات نسخ استفاده مىشود كه هنگامى كه حكم يا موضوعى نسخ مىشود حتما حكم يا موضوع ديگرى جايگزين آن مىگردد و چنان نيست كه با نسخ چيزى آن چيز از بين مىرود و چيز ديگرى جاى آن را نمىگيرد .
( نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها ) .
4 - نسخ يك چيزى به معناى اين است كه ديگر مصلحتى در وجود منسوخ باقى نمانده است و اين ناسخ است كه داراى مصلحت مىباشد حال يا به اندازه مصلحتى كه در منسوخ بوده و يا بيشتر از آن .
هامش
( 1 ) - سوره اعراف ، آيه 73 .
( 2 ) - سوره يس ، آيه 33 .