إِنَّ اللَّهَ بَصِيرٌ بِالْعِبادِ
-
قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ
-
مَنْ يَعْمَلْ سُوءاً يُجْزَ بِهِ
.
9 - باطن : بر خلاف ظاهر ، عبارت از معنائى است كه متناسب با ظواهر الفاظ از آيات شريفه استنباط شود و مراد از باطن آيه ، تأويل آنست كه بعد از اجتهاد و تعقّل و تفكر صورت پذير است زيرا قرآن مجيد كتابى است كه بطونى دارد و هزار باب علم در آن مكنون و پوشيده است مانند :
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً
.
كه منظور ، آمرزش گناهان گذشته و آيندهء پيامبر اسلام نميباشد چه انبياء عليهم السّلام عموما معصوم هستند و اين موضوع با دلائل عقلى نيز ثابت شده است و تأويل آيهء شريفهء مذكوره در كتب تفسير مفصّلا بيان گرديده كه شرح آن از موضوع بحث ما خارج است .
10 - مطلق : يعنى رها شده و در قرآن مجيد آياتى است كه مقيد بوحدت و كثرت و خصوصيّتى نباشد مانند :
إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
تبصره - فرق ميان مطلق و عام آنست كه مطلق دلالت مىكند بر ماهيّت بدون قيد و حدت و كثرت - عام دلالت مىكند بر ماهيّت با قيد كثرت .
11 - مقيّد : بر خلاف مطلق آياتى است كه مقيّد بخصوصيتى باشد مانند :
وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
( حج و زيارت خانهء كعبه بر كسانى كه توانائى رسيدن بدانجا را داشته باشند واجب است ) .
12 - آياتى است كه خداوند متعال بنا بر حكمت و مصلحت ، ماهيّت و حقيقت و يا زمان آنها را معيّن نفرموده مانند آيهء 85 سورهء اسرى :
وَ يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَ ما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا
( اى رسول ما ، تو را از حقيقت و ماهيّت روح ميپرسند ، بگو روح از امر پروردگار من است و بىواسطهء جسمانيّات بامر الهى ببدنها تعلق ميگيرد و شما