أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ . . .
« 1 »
أَ لَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحابِ الْفِيلِ .
« 2 »
سيّد قطب دربارهء اين تعبير قرآن مىگويد :
« كدامين تعبير است كه بتواند براى ترسيم و تصوير يك صحنه ، در برابر مخيّله آدمى چنين نقشى را كه اين دو كلمه عادى يعنى : « ألم تر » ( آيا نديدى ) عهده دارند ، ايفا نمايد . » « 3 »
يعنى قرآن كريم ، بجاى استفاده از تعابيرى همچون « الم تسمع » ( آيا نشنيدى ) ؟ يا « الم تخبر » ( آيا به تو خبر داده نشده ؟ ) و يا مانند آن ، از تعبير « رؤيت » استفاده نموده و خداوند متعال از اين تعبير براى گزارش حوادث و حكايتهائى كه براى پيامبرش نقل نموده ( از جمله ماجراهاى قوم عاد و ثمود و فرعوم و اصحاب فيل و مانند آنها ) بهره جسته است . چرا كه اين تعبير علاوه بر آنكه تأكيدى بر صدق اخبار الهى است ( و اين بخاطر آن است كه ديدن هميشه يقين بخشتر از جنبه صرف است ) همچنين در به تصوير كشيدن صحنههائى از حوادث گذشته ، نقش بسزائى ايفا مىنمايد . « 4 »
قرآن كريم ، در قالب تمثيلات نغز و شيرين خود ، صحنهها و چشم اندازهاى بديعى را با مناسبترين واژهها ترسيم نموده ، بگونهاى كه آدمى به جاى آنكه شنونده الفاظى چند باشد خود را مشاهده كننده تصاويرى زنده و پويا احساس مىكند .
آرى « قرآن بوسيله يك رشته الفاظ مجرد و بىآلايش آنچنان تصاويرى را نقش مى زند و نمايش مىدهد كه قلم نقاشى و دوربين عكاسى از ترسيم همانند آن عاجز مى ماند . » « 5 »
« و اين تصوير ، با آن سيماى پر احساس و خيال پرورش ، از آن معانى ذهنى تعبير
هامش
( 1 ) . ابراهيم / 24 : آيا نديدى چگونه خداوند « كلمه طيّبه » ( گفتار پاكيزه ) را به درختى پاكيزه تشبيه كرده است .
( 2 ) . فيل / 1 : آيا نديدى پروردگارت با فيل سواران چه كرد ؟ !
( 3 ) . تفسير فى ظلال القرآن ، ج 1 ، ص 265 .
( 4 ) . جماليات المفردة القرآنية ، ص 115
( 5 ) . تصوير فنى در قرآن ، ص 22 .