به هر جهت ، همين روشهاى منحصر به فرد قرآن بود كه سبب گرديد نيروى فكر و انديشهء مسلمانان از صدر اسلام تا كنون در مواجه با آيات ژرف و تفكّر برانگيز قرآن - و از جمله تمثيلات الهامبخش آن - بسيج گردد ، و موضوعات و مباحث دقيق و عميق آن بود كه عطش علمى مسلمانان را فزونى بخشيد و آنان را براى دستيابى به راز و رمزهاى موجود در لابلاى آيات قرآن به حركت و پويايى وا داشت و باعث پيدايش مشربها و نخلههاى گوناگون فكرى و اعتقادى در عالم اسلام گرديد .
در اين ميان ، مثالهاى نغز قرآن كه از ديرباز مورد توجّه علما و انديشمندان اسلامى بوده ، خود باعث پيدايش بسيارى از آراء و اعتقادات كلامى ، فقهى ، علمى و تربيتى گرديده « 1 » و دقّت و تأمّل در ظرائف و لطائف تمثيلات قرآنى ، خود مبدأ خلق آثار گرانسنگى از ناحيهء علماى اسلامى بوده است .
5 - رشد هماهنگ و متعادل غرايز و عواطف بشرى
وجود آدمى را مجموعهاى از غرايز و عواطف و احساسات و تمايلات گوناگون احاطه نموده است ، كه برخى از آنها نقش ترغيب و تشويق و تهييج را در آدمى عهدهدار هستند و دستهاى ديگر نقش تحذير و بازدارندگى را بر عهده دارند .
موفقيّت يك مربّى و يا يك نظام تربيتى مطلوب ، در گرو ايجاد توازن و هماهنگى ميان اين غرايز و عواطف گوناگون است ، چرا كه غلبهء بىحكمت يك غريزه و ميل بر ساير غرايز و اميال ، تعادل و توازن شخصيّت آدمى را مختل ساخته و در نهايت او را به ورطهء انحراف و تباهى سوق مىدهد ، و اگر شاهد هستيم كه برخى روشهاى تربيتى كارگر نيفتاده و از دستيابى به يك نتيجه مطلوب بازماندهاند ، تنها به دليل عدم توفيق در
هامش
( 1 ) . دكتر محمّد على الصغير در كتاب : الصورة الفنية فى المثل القرآنى ( از صفحه 399 تا 407 ) مبادرت به گردآورى تعدادى از آراء فقهى و كلامى كه از تمثيلات قرآنى اقتباس گرديدهاند ، نموده است .