سر بر آر از گلشن توحيد تا در كوى دين * كشتگان زنده بينى انجمن در انجمن
« 1 »
9 - خاموش ساختن افراد لجوج و عنود
همانگونه كه در مباحث پيشين اشاره داشتيم ، بسيار مىشود كه ذكر كلّيات مسائل به صورت مستدلّ و منطقى براى خاموش كردن يك فرد لجوج كافى نيست ، و او همچنان بر اعتقادات خود اصرار مىورزد . امّا هنگامى كه مسأله در قالب مثال ريخته شود راه را چنان بر او مىبندد كه ديگر مجال بهانهگيرى بر او باقى نمىماند ، و از همه گذشته زحمت بحثهاى طولانى و مفصّل را از دوش بر مىدارد .
به تعبير ديگر گاه فردى آنچنان در لابلاى تار و پود ذهنى و تنيدههاى فكرى خود گرفتار آمده كه مانند كرم ابريشم خود را در پيلههاى تنيده خويش محبوس نموده و مجارى انديشه را بر خود بسته است . طبيعى است كه با چنين فردى نمىتوان تنها از راه استدلالهاى منطقى و برهانهاى فلسفى به مناظره برخاست ، بلكه در مواردى چند ، ارائهء يك مثال گويا و شيوا مىتواند گرههاى فكرى او را بگشايد و راه رسيدن به مقصود را هموار نمايد .
علّامهء زمخشرى ضمن بر شماردن فوايدى چند براى روش تمثيل مىگويد :
« خداوند ، در كتابهاى آسمانى مثالهاى فراوانى براى مزيد توضيح و تقرير مطلب بيان فرموده ، زيرا مثل در دلها تأثير بيشترى مىبخشد و دشمن لجوج و عنود ، منكوب و سركوب مىشود ، و با مثل متخيّل به صورت محقّق و معقول در قالب محسوس ترسيم مىگردد . » « 2 »
از جمله مثالهاى كه چنين نقشى را به خوبى ايفا مىنمايد ، آيهء 59 سورهء آل عمران
هامش
( 1 ) . ديوان حكيم سنائى ، ص 520 .
( 2 ) . تفسير الكشاف ، ج 1 ، ص 149 .