نيست بلكه باقيمانده يك مشت آتش است ، نشان مىدهد كه اعمال آنها ممكن است ظاهرى داشته باشد امّا فقط همان ظاهر است و محتوايى ندارد . در يك ظرف كوچك خاك ممكن است گل زيبائى برويد ، امّا در ميان خروارها خاكستر حتّى علف هرزهاى نخواهد روئيد ! 2 - تشبيه اعمال كفّار به خاكستر با توجّه به اينكه در ميان ذرّات خاكستر هيچ نوع چسبندگى و پيوند وجود ندارد ، و حتّى با كمك آب نيز نمىتوان آنها را به هم پيوند داد ، هر ذرّهاى به سرعت ديگرى را رها مىسازد ، گوئى اشاره به اين واقعيّت است كه آنها بر خلاف مؤمنان كه اعمالشان منسجم و به هم پيوسته و هر عملى عمل ديگر را تكميل مىكند و روح توحيد و وحدت نه تنها در ميان مؤمنان ، كه در ميان اعمال يك فرد با ايمان نيز وجود دارد ، اثرى از اين انسجام و توحيد عمل در كار افراد بىايمان نيست . « 1 »
3 - با اينكه قرار گرفتن خاكستر در برابر تندباد سبب پراكندگى آن مىشود ، امّا آن را با جملهء :
فِي يَوْمٍ عاصِفٍ
« در يك روز طوفانى » تأكيد مىكند . زيرا اگر تندباد محدود و موقّت باشد ممكن است خاكسترى را از نقطهاى بلند كرده و در منطقهاى نه چندان دور بريزد ، امّا اگر روز ، روز طوفانى باشد كه از صبح تا به شام بادها از هر سو مىوزند ، بديهى است چنين خاكسترى آنچنان پراكنده مىشود كه هر ذرهاى از ذراتش در نقطهء دور دستى خواهد افتاد به طورى كه با هيچ قدرتى نمىتوان آن را جمع كرد .
4 - اگر طوفان به تودهاى از كاه يا برگهاى درختان بوزد و آنها را در نقاط دور دست پراكنده سازد باز قابل تشخيص مىباشد ولى ذرّات خاكستر آنقدر ريز و كوچكند كه اگر پراكنده شدند آنچنان از نظر محو مىشوند كه گوئى به كلّى نابود گشتهاند .
5 - با اينكه باد و حتّى تندباد آثار سازندهاى در نظام آفرينش و طبيعت دارد - قطع نظر از آثار تخريبى كه جنبهء استثنائى دارد - ولى « خاكستر » اين خاكستر سبك وزن ، اين
هامش
( 1 ) .جان گرگان و سگان از هم جداست * متّحد جانهاى مردان خداست« مثنوى معنوى »