. . . آرى ، اين مثلى است براى هر آن كس كه حامل علوم الهى بوده امّا از آن سودى نمىبرد و بر طريق ايمان ثبات قدم بخرج نمىدهد و از نعمتهاى الهى كه به وى ارزانى شده بيرون مىجهد و شيطان او را همچون مهرهاى در اختيار خود مىگيرد ، و در نهايت به مرتبت حيوانى پست مسخ مىشود . « 1 »
2 - حالت ظلمانى كه كفّار را احاطه نموده
أَوْ كَظُلُماتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ ، مِنْ فَوْقِهِ سَحابٌ ظُلُماتٌ بَعْضُها فَوْقَ بَعْضٍ إِذا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَراها وَ مَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُوراً فَما لَهُ مِنْ نُورٍ
« 2 » « يا همچون ظلماتى است كه در يك درياى پهناورى كه موج آن را پوشانيده ، و بر فراز آن موج ديگرى است ، و بر فراز آن ابرى تاريك ، ظلمتهائى است يكى بر فراز ديگر ، آنچنان كه هرگاه دست خود را خارج كند ممكن نيست آن را ببيند ! و كسى كه خدا نورى بر او قرار نداده ، نورى براى او نيست ! » درياى خروشان و موّاجى را در نظر بگيريد كه بسيار عميق و ژرف است و مىدانيم نور آفتاب كه قويترين نورها است تا حدّ معينى در دريا نفوذ مىكند و آخرين اشعهء آن تقريبا در عمق هفتصد متر محو و نابود مىگردد ، بطورى كه در اعماق بيشتر ظلمت دائم و شب جاويدان حكمفرماست ، چرا كه مطلقا در آنجا نورى نفوذ نمىكند .
اين را نيز مىدانيم كه آب اگر صاف و بدون تلاطم باشد نور را بهتر منعكس مىكند ولى امواج متلاطم شعاع نور را در هم مىشكند و مقدار كمترى از آن به اعماق آب منتقل مىگردد .
اگر بر اين امواج خروشان ، اين موضوع را نيز اضافه كنيم كه ابرى تيره و تار بر بالاى
هامش
( 1 ) . تفسير فى ظلال القرآن ، ج 3 ، ص 1397 و 1398 ، با تلخيص .
( 2 ) . نور / 40 .