روش تجسيم ( مجسّم ساختن حقايق ) نقش بسزائى در پوشانيدن حيات و زندگى بر مواد جامد و به نمايش در آوردن سيماهاى پر فروغ طبيعت و آشكار ساختن حالات نفسانى و روحى دارد ، . . . و مردم را طورى قرار مىدهد كه همه جا و همه وقت و در همه چيز اين حيات پر تحرك و پر فروغ را به عيان احساس كنند و يا پيوسته حس بشرى آن را مانند لباسى مخصوص پيوسته به تن دارند . « 1 »
از جمله ويژگيهاى بارز تعابير قرآنى آن است كه پديدهها و مظاهر عالم هستى را به صورت زنده و پويا ترسيم نموده و قلم تعابير آن هيچ جمادى را لمس نمىكند مگر آنكه در آن حيات مىدمد و به هيچ موجود بىجان و بىتحركى اشاره نمىكند ، مگر آنكه به آن حركت و پويائى مىبخشد ، تو گوئى تمامى عالم در تصاوير قرآن زنده و پويا است ، و پديدههاى هستى همگى در حركت و جنبشاند ، و از سكون و ركون خبرى نيست ! « 2 » سيّد قطب در توصيفى مليح از تصويرگرائى قرآن چنين مىگويد :
« . . . ( تصويرهاى قرآنى ) تصويرى است با رنگ ، تصوير است با حركت ، تصوير است با سازندگى و كوبندگى ، و اكثر اوقات در اين قانون وصف و تلاش در گفتار ، نواى زنگ كاروان كلمات ، و سوزش نغمههايى عبارات ، و موسيقى سياق آيات در نمايش سيمائى از سيماهاى گوناگون شركت مىكنند به گونهاى كه چشم و گوش گنجينه خود را از آن انباشته مىسازد و حس و خيال و فكر و وجدان هم ! و آن يك تصوير زنده و نمايش سازنده است ، كه از عالم زندهگان برداشته شده نه اينكه يك رشته رنگهاى بىتصوير و خطوط جامد و بىاساس است ، تصويرى است كه ابعاد و مسافت در آن با ميزان مشاعر و وجدان بيدار اندازهگيرى مىشوند . » « 3 »
دكتر صبحى صالح نيز در اينباره مىگويد :
هامش
( 1 ) . تصوير فنى در قرآن ، ص 107 و 108 . با تصرّف .
( 2 ) . التمهيد فى علوم القرآن ، ج 5 ، ص 341 .
( 3 ) . تصوير فنى در قرآن ، ص 58 .