1 ) تمثيل موحّد و مشرك به « بندهاى با يك مولا » و « غلامى چند خواجه »
ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا ؛ رَجُلًا فِيهِ شُرَكاءُ مُتَشاكِسُونَ وَ رَجُلًا سَلَماً لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيانِ مَثَلًا الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ
« 1 » « خداوند مثالى زده است : مردى را كه مملوك شركائى است كه درباره او پيوسته به مشاجره مشغولند و مردى را كه تنها تسليم يكنفر است ، آيا اين دو يكسانند ؟ حمد مخصوص خداست ولى اكثر آنها نمىدانند . »
قرآن كريم سرنوشت « موحّد » و « مشرك » را در قالب اين مثل گويا و زيبا چنين ترسيم مىكند : مردى است كه مملوك شركاء بد خلق و عصبانى است كه پيوسته دربارهء او به مشاجره مشغولند
فِيهِ شُرَكاءُ مُتَشاكِسُونَ
« 2 » بردهاى است داراى چند ارباب كه هر كدام او را به كارى دستور مىدهد . اين مىگويد : فلان برنامه را انجام ده و ديگرى نهى مىكند . او در اين ميان سرگردان و حيران است ، و در وسط اين دستورهاى ضد و نقيض متحيّر مانده و نمىداند خود را با نواى كدامين آنها هماهنگ سازد ؟ ! و از آن بدتر اينكه براى تامين نيازهاى زندگى ، اين يكى او را به ديگرى حواله مىدهد ، و آن ديگر به اين ، و از اين نظر نيز محروم و بيچاره و بىنوا و سرگردان است .
و مردى را ذكر مىكند كه تنها تسليم يك نفر است
وَ رَجُلًا سَلَماً لِرَجُلٍ
خط و برنامه او مشخص ، صاحب اختيار او معلوم است ، نه گرفتار ترديد است و نه سرگردانى ، نه تضاد و نه تناقض ، با روحى آرام گام برمىدارد و با اطمينان خاطر به پيش مىرود ، و تحت سرپرستى كسى قرار دارد كه در همه چيز و همه حال و همه جا از او حمايت مىكند . آيا اين دو يكسانند
هَلْ يَسْتَوِيانِ مَثَلًا
هامش
( 1 ) . زمر / 29 .
( 2 ) . « متشاكسون » از ماده « شكاسه » به معنى سوء خلق و دعوا و خصومت است . بنابراين متشاكس به كسانى گفته مىشود كه با عصبانيت و بد خلقى به جرّ و بحث و نزاع مشغولند ( تفسير نمونه ، ج 19 ، ص 444 ) .