عظمت و قدرت و آيات و معجزات الهى سر فرود مىآورند ، با آنكه سنگهاى برافراشته كوهستان در برابر قدرت و قهر آيات الهى فرود مىريزند .
امّا دليل سختتر بودن دلهاى قساوت زده از سنگهاى خارا سه چيز است :
1 - از دل و باطن سنگها چه بسا آب مىجوشد و نهرها جارى مىشود ولى اين قلوب قساوت زده جوشش درونى ندارد .
2 - سنگ از تأثير عوامل مختلف شكافته مىشود و از آن آب بيرون مىآيد ، ولى مواعظ و عبرتها به دلهاى اينان راه نمىيابد و از آن خيرى ترشح نمىكند .
3 - سنگها در برابر قهر خداوند سر فرود مىآورند ولى دلهاى اينان در برابر عظمت و آيات حقّ خضوع نمىكند .
دانم اى ناله در آن ز چه تأثير نكردى * رخنه در سنگ محال است تو تقصير نكردى
علّامهء طباطبائى در توضيح اين آيه كريمه مىفرمايد :
« خداوند مقايسهاى ميان دل آنها و سنگ كرده و فرموده سنگ با آن همه سختى كه ضربالمثل است از آن بيرون مىريزد ، ولى دلهاى آنها آنقدر سخت است كه حالتى مناسب به حقّ و مطلب حقّى در خور كمال واقعى از آن حاصل نمىگردد . » « 1 »
برخى از مفسّران نيز برآنند كه سنگى را كه خداوند ، دلها را بدان تشبيه نموده و دلهاى ايشان را از آن سختتر و نفوذناپذيرتر دانسته است ، گويا اشاره به ماجراى همان سنگى دارد كه از آن دوازده چشمه جوشيده بود ، و يا اشاره به داستان متلاشى شدن كوهى دارد كه از تجلّى الهى ريز ريز شد و موسى عليه السّلام از شدت آن بيهوش شد ، امّا با اين وجود دلهاى ايشان با ديدن اين همه معجزات و آيات الهى ، نرم نشد و از آن قطرهء محبتى و چشمهء عاطفهاى ، جوشيدن نگرفت و در برابر عظمت الهى سر تواضع و خشوع پايين نياوردند . » « 2 »
هامش
( 1 ) . تفسير الميزان ، ج 1 ، ص 270 .
( 2 ) . بنگريد به : تفسير فى ظلال القرآن ، ج 1 ، ص 80 .