و مىفرمايد :
ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِنْ بَعْدِ ذلِكَ فَهِيَ كَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً وَ إِنَّ مِنَ الْحِجارَةِ لَما يَتَفَجَّرُ مِنْهُ الْأَنْهارُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَشَّقَّقُ فَيَخْرُجُ مِنْهُ الْماءُ وَ إِنَّ مِنْها لَما يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ وَ مَا اللَّهُ بِغافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ
« 1 » « سپس دلهاى شما بعد از اين جريان سخت شد ، همچون سنگ يا سختر ! چرا كه پارهاى از سنگها مىشكافد و از آنها نهرها جارى مىشود ، و پارهاى از آنها شكاف بر مىدارد و آب از آن تراوش مىكند ، و پارهاى از خوف خدا ( از فراز كوه ) به زير مىافتند و خداوند از اعمال شما غافل نيست . »
خداوند متعال پس از ياد كرد انواع معجزات و نعمتهايى كه در اختيار بنى اسرائيل گذارده بود ( همچون : شكافته شده دريا ، رهائى از شرّ فرعونيان ، قبول توبه آنها بدنبال گوساله پرستى ، نزول بهترين غذاها ، سايهبان قرار دادن ابرها و نهايتا ماجراى زنده شدن مردهاى با روش اعجازآميز ) مىفرمايد : بعد از بىتوجّهى شما به اين همه نشانهها و آيات و به دنبال انواع لجاجتها و بهانهگيريها ، دلهايتان را قساوت گرفت و سنگدل شديد ، به گونهاى كه از سنگهاى خارا نيز سختتر شد .
خداى - عزّوجلّ - از آن جهت دلهايشان را در سختى به سنگ تشبيه نمود كه سنگ در مقام مثل نهايت سختى را دارد ، و در اشعار عرب نيز در توصيف سختى و صلابت چيزى ، آن را به سنگ تشبيه نمودهاند . » « 2 »
پارهاى از مفسّرين در شرح اين آيه شريفه چنين بيان نمودهاند :
اين دلها سختتر از سنگ خارا گرديده به گونهاى كه نه پذيراى حقّ است و نه از حيات معنوى بهرهمند است . نه از درونش عواطف خير مىجوشد و نه پند و حكمت و عبرت از راه چشم و گوش به ضمير وجدان خشك و مردهءشان راه مىيابد و نه در مقابل
هامش
( 1 ) . بقره / 74 .
( 2 ) . بنگريد به : الجمان فى تشبيهات القرآن ، ابن ناقيا بغدادى ، ص 50 - 56