آرى ، هر آن كس كه در مثالهاى قرآنى - و حتى در تمثيلات نبوى و ولوى - دقّت و تأمّل بخرج دهد به وضوح در مىيابد كه صبغهء اصلى آنها ، بر اساس نكات اخلاقى و تربيتى و به منظور ارشاد و راهنمايى انسانها بنا گرديده ، و هدف غايى و نهايى از اين گونه تمثيلات ، غرس شجرهء طيّبه ايمان در ضمير آدمى و بهرهمندى وى از ميوههاى شيرين و دلپذير اين درخت پاك و از سوى ديگر خشكاندن درخت ناپاك كفر و شرك و گناه در نهاد آدمى و برحذر داشتن او از اين شجرهء ممنوعه است ! و اين نكتهاى است كه معلّمين و مربّيان تربيتى كه در روشهاى خود از تمثيل و تشبيه و داستان پردازى بهره مىجويند ، نبايد از آن غفلت نمايند ، تا مبادا با پرداختن به مسائل فرعى و حاشيهاى ذهن مخاطب را مشغول داشته و او را به آنچه از هدف اصلى دور مىسازد سوق دهند ، چرا كه بدينسان نه تنها به نتيجه مطلوب دست نمىيازند ، بلكه گاه نتيجه معكوسى را شاهد خواهند بود .
در اين بحث ، ضمن بر شماردن نمونههايى از فضائل و رذائل اخلاقى در تمثيلات قرآنى ، و ضمن اشاره به تمثيلاتى كه در آنها براى ترسيم ارزشها از ضد ارزشها از روش مقايسه ، استفاده شده تلاش خواهيم نمود تا حد امكان به جنبههاى تربيتى و نكات اخلاقى كه در هر يك از تمثيلات به كار رفته اشاره نماييم .
الف ) نمونه هايى از فضايل اخلاقى در تمثيلات قرآنى
1 ) انفاق در راه خدا
مثال اوّل :
مَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ كَمَثَلِ حَبَّةٍ أَنْبَتَتْ سَبْعَ سَنابِلَ فِي كُلِّ سُنْبُلَةٍ مِائَةُ حَبَّةٍ وَ اللَّهُ يُضاعِفُ لِمَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِيمٌ .
« 1 »
« كسانى كه اموال خود را در راه خدا انفاق مىكنند همانند بذرى هستند كه هفت خوشه
هامش
( 1 ) . بقره / 261 .