2 - تقسيمبندى در زمان حجاج ( نيمهء دوم قرن يكم )
ابن ابى داوود سجستانى گويد : « سالم بن محمد الحمانى گفت : حجاج بن يوسف ، قراء و حفاظ را جمع كرد و من در ميان آنها بودم . حجاج گفت : مرا مطلع كنيد كه قرآن چند حرف است ؟ شروع به حساب كرديم تا اين كه اجماع كردند كه كل قرآن ، سيصد و چهل هزار و هفتصد و چهل و اندى حرف است . حجاج گفت : بگوييد ببينم نصف قرآن در كدام حرف است ؟ حساب كردند و اجماع كردند كه نصف قرآن در « فاء » در
« وَ لْيَتَلَطَّفْ »
است . گفت : اسباع قرآن در كدام حروف است ؟ گفتند : سبع يكم در « دال » در «
فَمِنْهُمْ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ صَدَّ
» در سورهء نساء است . سبع دوم در « تاء » در « اولئك حبطت » « 1 » در سورهء اعراف است و سبع سوم در « الف آخر اكلها » در «
أُكُلُها دائِمٌ
» در سورهء رعد است . سبع چهارم در « الف » در «
لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَكاً
» در سورهء حج و سبع پنجم در « هاء » در «
وَ ما كانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ
» در سورهء احزاب ، سبع ششم در « واو » در «
الظَّانِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ
» در سورهء فتح و سبع هفتم ، ما بقى قرآن است .
[ حجاج ] گفت : مرا از ثلثهاى قرآن مطلع كنيد . گفتند : ثلث يكم تا انتهاى آيهء 100 سورهء برائت است و ثلث دوم تا آيهء 101 سورهء شعراء و ثلث سوم ، بقيهء قرآن است .
عمرو با واسطه از قول ابى محمد الحمانى گفت : اما دربارهء ارباع قرآن پرسيديم ، پس اينطور شد كه ربع يكم در انتهاى سورهء انعام به پايان مىرسد و ربع دوم در
« وَ لْيَتَلَطَّفْ »
در سورهء كهف و ربع سوم در انتهاى سورهء زمر و ربع چهارم ، بقيهء قرآن است . » « 2 »
هامش
( 1 ) - عبارت آيهء 147 سورهء اعراف « . . . الاخرة حبطت » است و ظاهرا كلمهء « اولئك » در اصل نسخه ، اشتباه است .
( 2 ) - المصاحف ، ص 132 : « حدثنا عبد اللّه حدثنا هارون بن سليمان و يحيى بن حكيم قالا حدثنا عبد اللّه بن بكر السهمى حدثنا عمرو بن منخل السدوسى عن مطهّر بن خالد الربعى عن سالم ( سلام ) بن محمد الحمانى قال : جمع الحجّاج بن يوسف الحفّاظ و القراء ؛ قال فكنت فيهم . فقال : اخبرونى عن القرآن كلّه كم هو من حرف ؟ قال : فجعلنا نحسب حتى أجمعوا أن القرآن كله ثلاث مائة الف حرف و اربعين الف و سبع مائة و نيف و اربعين حرفا . قال : فاخبرونى الى اى حرف ينتهى نصف القرآن ؟ فحسبوا فاجمعوا انه ينتهى فى الكهف -